Thứ Bảy, 31 tháng 12, 2016
Thứ Sáu, 30 tháng 12, 2016
Vương Quốc Phù Nam Phần 2
Lịch Sử Vương Quốc Phù Nam
Ngày nay ai trong chúng cũng đều biết lịch sử của vùng đất mà bây giờ
chúng ta gọi là Nam Bộ bắt đầu từ khoảng những năm đầu thế kỷ thứ nhất
sau Tây lịch với sự thành lập của một vương quốc cổ nhất mang tên Phù
Nam. Theo thự tịch cổ đời nhà Lương thì Hỗn Điền (Kaundinya) truyền ngôi
cho con trai là Hỗn Bàn Huống (Hun P’ang Huang), vị vua nầy từ trần lúc
90 tuổi; Hỗn Bàn Huống truyền ngôi cho con là Bàn Bàn (P’an P’an); Bàn
Bàn truyền ngôi lại cho một vị bộ tướng là Phạm Nam (Fan Man). Theo thư
tịch cổ đời nhà Tề (Nam Triều), Phạm Nam tức là Phạm Sử Nam (Fan Shi
Man). Trong khi theo thư tịch cổ đời nhà Hán, thì ngày xưa có một vị
giáo sĩ người Ấn Độ tên là Kaundinya (Hỗn Điền), thuộc dòng dõi Bà La
Môn (Brahman), được thần linh chỉ đường nên dong buồm về phía đông nam
vùng biển Ấn Độ Dương. Sau một cuộc hành trình đầy gian truân, qua hàng
tháng trời dong ruổi trên biển cả mênh mông, thuyền của Hỗn Điền đổ bộ
lên đất liền, vùng đất mà bây giờ là đồng bằng sông Cửu Long. Tuy nhiên,
đoàn quân của Hỗn Điền bị nữ vương tên Soma (Liễu Diệp) của thổ dân tại
đây chặn đánh không cho họ đổ bộ lên bờ. Sau một trận thư hùng, quân
của Liễu Diệp bị quân Hỗn Điền đánh bại.
Nữ vương Liễu Diệp cầu hòa, rồi Liễu Diệp và Hỗn Điền kết hôn để cùng
nhau cai trị vùng đất nầy. Dòng dõi Hỗn Điền và Liễu Diệp truyền ngôi
cho nhau được trên 200 năm. Hỗn Điền truyền ngôi cho con trai là Hỗn Bàn
Huống, Hỗn Bàn Huống truyền ngôi cho con là Bàn Bàn... Lúc đó khi vị
hoàng đế đầu tiên của nhà Tấn lên ngôi, quan Thứ Sử Trung Hoa ở Giao
Châu có đệ sớ tâu lên nhà vua rằng quốc vương Lâm Ấp, với sự trợ lực của
vương quốc Phù Nam đã khởi quân tấn công Nhật Nam. Dầu thế nào đi
nữa thì những thư tịch cổ của Trung Hoa cũng cho chúng ta một khái niệm
sơ lược về vương quốc Phù Nam. Từ ngày thành lập đến khi tàn lụn vương
quốc nầy đã truyền được 13 đời vua. Qua đến những thế kỷ thứ II và thứ
III thì vương quốc Phù Nam đã phát triển mạnh mẽ và hoàn chỉnh một triều
đại lớn, đó là triều đại Sri Mara (Sư Man), trị vì vương quốc nầy trong
khoảng từ năm 225 đến 230 sau Tây lịch(17). Đây cũng là thời kỳ hưng
thịnh nhất của dân tộc Phù Nam, vị vua nầy đã chinh phục các lân quốc và
mở rộng lãnh thổ của Phù Nam.
Chỉ trong vòng 5 năm (225-230) mà vua Sri Mara đã cho đóng nhiều chiến
thuyền để vượt biển đánh chiếm các nước nhỏ ngoài hải đảo.
Đến năm 230 sau Tây lịch thì biên cương của vương quốc Phù Nam đã trải
rộng từ đồng bằng sông Cửu Long đến tận Ménam về phía Tây(18), và về
phía Nam và Đông Nam xuống tận đến các hải đảo thuộc Nam Dương và Mã Lai
ngày nay, về phía tây bắc lên đến Trung Lào, về phía đông bắc kiểm soát
các trục lộ giao thông đến tận vùng Khánh Hòa(19). Nghĩa là 300 năm sau
ngày lập quốc vương quốc nầy đã hoàn chỉnh hệ thống hành chánh và
thương mãi, đã có một hạm đội chiến thuyền và quân lực hùng mạnh.
Thời nầy vương quốc nầy đã chinh phục được hầu hết các nước quanh vùng,
từ Mã Lai, Thái Lan, Cao Miên, Nam Lào và Nam Miến Điện. Từ thế kỷ thứ
nhất đến thế kỷ thứ VI, coi như vương quốc Phù Nam đã kiểm soát hoàn
toàn đường hàng hải của các thương thuyền đi từ Trung Hoa qua Ấn Độ và
Âu châu. Kinh đô Vyadhapura (Mục Đặc) của vương quốc Phù Nam hồi nầy rất
phồn thịnh, với sự hiện diện của sứ thần cũng như thương nhân của nhiều
quốc gia khác từ Âu châu qua Ấn Độ, và Trung Hoa...
Căn cứ theo các sử liệu của Trung Hoa, từ thế kỷ thứ III đến thế kỷ thứ
VI, Phù Nam đã phát triển thành một đế chế lớn mạnh nhất tại vùng Đông
Nam châu Á. Thư tịch cổ đời nhà Lương ghi rất rõ: “Sau khi vị vua cuối
cùng của dòng họ Hỗn Điền băng hà, một bộ tướng tên là Phạm Sử Nam
(Fan-Che-Nan), được dân chúng tôn lên làm vua, trị vì khoảng từ năm 205
đến năm 225 sau Tây lịch. Phạm Sử Nam là một vị quốc vương tài giỏi và
tiếng tăm lừng lẫy. Chính vị hoàng đế nầy đã liên tục thôn tính hơn 10
thuộc quốc lân cận nằm trên bán đảo Mã Lai và vùng thung lũng sông Mê
Nam như các xứ Đô Côn, Cửu Trì, Đốn Tốn, Xích Thổ, Bàn Bàn, Đan Đan, Cát
Miệt (Chân Lạp), vân vân.” Tuy nhiên, trên bản đồ thế giới ngày nay,
chúng ta không còn thấy tên của bất cứ vương quốc nào vừa kể trên nữa,
nhưng chắc chắn những vương quốc nầy phải nằm trong vùng thung lũng sông
Cửu Long, chạy dài từ vùng Tonlé Sap xuống miền Nam Việt Nam ngày nay
kể cả vùng từ Đồng Nai đến Cam Ranh, Phan Rang và Nha Trang, nơi mà sau
nầy người ta tìm thấy tấm bia đá tại vùng Võ Cạnh; hoặc vùng đất chạy
dài từ thung lũng Mé Nam đến tận vùng bán đảo Malacca của Mã Lai Á ngày
nay.
Như vậy, vào giữa thế kỷ thứ III vương quốc Phù Nam đã kiểm soát hầu hết
các yếu điểm trên bán đảo Đông Dương lên đến vùng Khánh Hòa ngày nay,
và bán đảo Mã Lai xuống tới Malacca. Vào thời đó vương quốc nầy đã khống
chế tất cả các hải trình từ Ấn Độ Dương qua Thái Bình Dương và ngược
lại. Thư tịch cổ đời nhà Lương đã quả quyết rằng Phạm Sử Nam (Fan Shih
Man) tử trận giữa những năm 205-210, trong lúc ông đang chỉ huy tướng sĩ
đi chinh phục vùng Chin Lin(20). Trong khi thư tịch cổ nhà Nam Tề lại
ghi: “Vua Phạm Sử Nam là một vì vua quả cảm và có tài.
Ông đã từng chinh phục các nước láng giềng và bắt các nước nầy phải thần
phục Phù Nam và tôn xưng ông là Phù Nam đại vương. Năm 225, Phạm Sử Nam
tử trận trong một cuộc viễn chinh tại miền Bắc bán đảo Mã Lai.” Theo
Finct, một nhà khảo cổ học người Pháp, thì Sri Mara là một chư hầu thuộc
vương quốc Phù Nam. Riêng giáo sư G.E. Hall đã ghi lại trong quyển
‘Đông Nam Á Sử Lược’ như sau: “Dù sao chúng ta cũng rất khó xác định
được niên đại liên hệ của các quốc vương hay các biến chuyển trong thời
sơ khai của lịch sử Phù Nam.” Trong khi đó, theo nhà khảo cổ học người
Pháp khác tên Coedès, thì Phạm Sử Nam (Fan Shih Man) chính là vua Sri
Mara, được ghi trên bia đá bằng Phạn ngữ, được tìm thấy tại vùng Võ
Cạnh, thuộc vùng Nha Trang, nguyên là đất của vương quốc Champa. Bia đá
ghi rằng Sri Mara là chúa tể đạo Phật và dùng Phạn ngữ trong triều.
Coedès còn cho rằng truyền thuyết về Hỗn Điền (Kaundinya) xảy ra sau thế
kỷ thứ nhất sau Tây lịch, vì trong thời kỳ Phạm Chiêu (Fan-Tchao),
người nối ngôi vua Phạm Sử Nam (Fan Shih Man), nhờ sự liên lạc giữa Phù
Nam, Ấn Độ và Trung Hoa, nên những niên đại được ghi lại rất đáng tin
cậy. Theo Coedès thì Phạm Chiêu bị một người cháu tên Phạm Chấn(21) giết
chết để đoạt ngôi, rồi trị vì ở ngôi được 20 năm, cho đến khi bị em
trai vua Phạm Chiêu (Fan Tchao) giết chết để trả thù cho anh mình. Theo
Coedès thì chính Phạm Chấn, chứ không phải Phạm Chiêu, người đã tiếp đãi
một du khách Ấn Độ và được vị du khách nầy tường thuật về đất Ấn, khiến
nhà vua mê say về những huyền bí sông Hằng đến đỗi khoảng những năm từ
240 đến 245 sau Tây lịch, ông đã cử một sứ đoàn đi từ hải cảng Takola ở
bán đảo Mã Lai, theo đường biển đi ngược dòng sông Hằng, đến triều đình
Ấn Độ, mà theo nhà khảo cổ Sylvain Lévi, đó là triều đình vua Marunda.
Sau khi Phạm Sử Nam băng hà, con trai là Phạm Chiêu (Fan-Tchao)
lên ngôi và trị vì đến năm 245.
Theo học giả người Pháp tên P. Pelliot, dưới thời vua Phạm Chiêu nhà vua
đã phái sứ thần sang Ấn Độ và được vua Murunda tiếp đón rất nồng hậu.
Trong khi theo Ngô Thư của Trung Hoa thời Tam Quốc, thì vào năm 243,
Phạm Chiêu sai sứ sang cống nhạc công và phẩm vật quý cho vua nhà Ngô.
Sau khi Phạm Chiêu băng hà, một tùy tướng tên Phạm Tần (Fan-Tsan) lên
nối ngôi và trị vì từ năm 245 đến năm 287. Dưới thời vua Phạm Tần, hoàng
đế nhà Ngô của Trung Hoa cũng đã sai sứ sang Phù Nam và đã được quốc
vương của xứ nầy tiếp đón hết sức long trọng.
Ông Khương Thái trong sứ đoàn Trung Hoa đã kể lại chuyện gặp gỡ với sứ
giả của vua Marunda của Ấn Độ đang lưu lại kinh đô của Phù Nam.
Trong khoảng thời gian từ năm 268 đến năm 287, có nhiều sứ đoàn của Phù
Nam được phái sang Trung Hoa. Nhờ có các sứ đoàn lui tới Phù Nam nên mối
giao hảo giữa vương quốc Phù Nam với các nước lớn trong vùng rất tốt
đẹp, nhất là với các nước Trung Hoa và Ấn Độ. Tuy nhiên, kể từ năm 270
sau Tây lịch trở về sau nầy thì mối bang giao giữa Phù Nam với Trung Hoa
không còn tốt đẹp như trước nữa, vì vào năm 270 sau Tây lịch, vua Phạm
Tần (Fan-Tsan) của Phù Nam liên kết và yểm trợ vị vua của nước Lâm Ấp
để gây chiến tranh với đất Giao Châu trong suốt mười năm, từ năm 270 đến
năm 280 sau Tây lịch.
Vào đời nhà Tấn bên Trung Hoa, về phía Nam quận Nhật Nam, có một vị
thượng quan địa phương tên Khu Liên, lợi dụng trong lúc suy yếu của nhà
Hán trong khoảng những năm từ 206 đến 221 sau Tây lịch, đã ly khai với
quận Nhật Nam và lập nên xứ Tượng Lâm(22). Về sau người ta gọi vương
quốc nầy là vương quốc Champa, kinh đô được đặt tại vùng Mỹ Sơn, Trà
Kiệu, thuộc tỉnh Quảng Nam ngày nay. Theo thư tịch cổ đời nhà Tấn, vị
hoàng đế đầu tiên của nhà Tấn lên ngôi, quan thứ sử Trung Hoa ở đất Giao
Châu có đệ sớ tâu lên nhà vua rằng với sự trợ giúp của vương quốc Phù
Nam, quốc vương xứ Lâm Ấp đã khởi binh tấn công quận Nhật Nam.
Nhưng sử ký nhà Tiền Tống chép về những tài liệu lịch sử khác vào những
năm 434, 435 và 438 thì lại ghi rằng vua Phù Nam không thuận giúp vua
Lâm Ấp cất quân đi đánh đất Giao Châu. Như vậy, dầu ngày nay chúng ta
không còn nhiều tài liệu lịch sử của riêng vương quốc Phù Nam, nhưng hầu
như tất cả những thư tịch cổ của Trung Hoa kể từ thế kỷ thứ II đến thế
kỷ thứ VI đều có nói về vương quốc nầy.
Sau đó từ khoảng năm 287 đến 375(23), không thấy nói gì đến vương quốc
Phù Nam nữa. Như vậy, nếu căn cứ theo các sử liệu Trung Hoa, thì khoảng
hơn một thế kỷ nầy vương quốc Phù Nam phải trải qua nhiều lủng củng nội
bộ, mặc dầu vương quốc nầy vẫn tiếp tục phát triển và lớn mạnh. Mãi đến
đời nhà Lương mới đề cập đến phái bộ Phù Nam do quốc vương Chan Tan hay
Chiên Đàn (Chandana) hướng dẫn đến triều cống Lương triều.
Các sử gia nhà Lương ghi chép Chan Tan như một người Ấn Độ, và chữ Chan
Tan theo Phạn ngữ là Chandana, tước vương của triều đại Kanishka. Vị vua
nầy trị vị ở ngôi từ năm 375 đến 470. Điều đặc biệt là nền văn minh Ấn
Độ đã từng lan tràn qua vùng Đông Nam châu Á nầy từ hơn 20 thế kỷ nay,
nhưng trải qua hơn 2 ngàn năm chưa có một triều vua nào của Ấn Độ hoặc
sử sách của Ấn Độ ghi chép lại về sự việc nầy. Mãi đến giữa thế kỷ thứ
20, sau khi lấy lại nền độc lập từ tay của người Anh, chánh phủ và nhân
dân Ấn Độ mới bắt đầu quan tâm đến vùng đất mà nền văn minh Ấn Độ đã có
mặt từ lâu. Ngược lại với người Ấn, người Trung Hoa luôn cho rằng các
quốc gia xung quanh Trung Hoa đều thuộc vùng ảnh hưởng của Thiên Triều
Trung Quốc, bằng chứng là khi viết bộ “Thủy Kinh Chú” vào những năm đầu
kỷ nguyên Tây lịch, người Hoa đã mặc nhiên xem các vùng phía Nam Trung
Hoa là của họ. Họ cử sứ giả đi kinh lý và điều tra những con sông, những
điều mắt thấy tai nghe, những phong tục tập quán, và những nền văn hóa
phương Nam.
Nghĩa là từ hơn 2.000 năm nay, người Trung Hoa luôn xem vùng biển và
lãnh địa phương Nam thuộc ảnh hưởng của họ. Ngay từ nhiều thế kỷ trước
Tây lịch, các vương quốc trong vùng Đông Nam Á đều phải có liên hệ ngoại
giao với Trung Hoa qua những hình thức triều cống và cầu phong. Đối với
Trung Hoa, họ cho rằng họ là thiên triều và mặc nhiên có quyền can
thiệp vào nội bộ của các vương quốc trong vùng nếu cần. Tuy nhiên, nhờ
vậy mà ngày nay chúng ta còn có những sử liệu quí giá về các vương quốc
cổ trong vùng. Giữa thế kỷ thứ III đến đầu thế kỷ thứ VI, Phù Nam
đã có mối quan hệ ngoại giao với các nước lớn thời bấy giờ như Trung
Hoa, Ấn Độ và La Mã.
Dù cho tới bây giờ người ta vẫn chưa phác họa được diện mạo của người
Phù Nam, nhưng qua sử liệu của các xứ Ấn Độ và Trung Hoa, phải nói Phù
Nam là một cường quốc đầu tiên xuất hiện trong lịch sử vùng Đông Nam Á.
Vào khoảng giữa thế kỷ thứ III, các triều vua thời nhà Hán bên Trung Hoa
đã nhiều lần sai sứ đi kinh lý vương quốc Phù Nam. Dưới thời Chan Tan,
từ năm 375 đến 470 từ năm 375 đến 470 mối giao hảo với nhà Lương bên
Trung Hoa rất tốt, điều nầy phù hợp với những điều được ghi trong Lương
Thư: “Những năm 431 và 432, nước Lâm Ấp muốn cất quân sang đánh Giao
Châu nên có yêu cầu vua Phù Nam giúp sức, nhưng đã bị vua Phù Nam là
Chan Tan từ chối.” Thời vua Chan Tan, chẳng những Phù Nam có mối giao
hảo rất tốt với Trung Hoa mà với cả Ấn Độ nữa. Thời vua Chan Tan là gia
đoạn đánh dấu sự phục hồi của ảnh hưởng Ấn Độ tại xứ sở nầy, vì vào thế
kỷ thứ ba sau Tây lịch, Phù Nam có liên hệ mật thiết với triều đại Ca Nị
Sắc Ca ở Ấn Độ, nghĩa là vào lúc cực thịnh, khoảng thế kỷ thứ 3, lúc
bấy giờ lãnh thổ vương quốc Phù Nam bao gồm vùng phía Nam nước Cao Miên,
toàn bộ vùng Nam Kỳ lục tỉnh, và có lẽ chạy dài đến tận bán đảo
Malacca, thuộc Mã Lai. Họ là giống dân Úc Á, đến định cư tại bán đảo
Đông Dương vài mươi thế kỷ trước Tây lịch. Người Phù Nam chịu ảnh hưởng
bởi nền văn hóa Ấn Độ thời cổ, dùng chữ Bắc Phạn (Sanskrit), theo luật
pháp Ấn Độ. Đa số cư dân theo đạo Bà La Môn và đạo Phật, có lẽ hai tôn
giáo nầy được du nhập vào vương quốcPhù Nam cùng lúc vào khoảng thế kỷ
thứ nhất sau Tây lịch.
Các nhà khảo cổ học đã khai quật và tìm thấy rất nhiều những biểu tượng
của Bà La Môn như những ‘linga’ bằng đá, tượng thần Vishnu có kích cỡ
như người thật. Bên cạnh đó, họ cũng tìm thấy rất nhiều tượng Phật bằng
gỗ, đá và đồng tại các vùng Rạch Giá, Đồng Tháp Mười, Cần Thơ, Vũng Tàu.
Vào khoảng thế kỷ thứ II, vương quốc Phù Nam phát triển rất cao trên
địa bàn miền Tây Hậu Giang và được mở rộng qua khỏi bờ Tiền Giang. Theo
những khám phá mới về những đường kinh từ núi Sập qua Đồng Tháp Mười,
chứng tỏ thời đó nền canh nông của người Phù Nam đã phát triển khá cao.
Ngoài canh nông, họ còn làm thương mại và buôn bán với các dân tộc ở
vùng Đông và Nam Á, cũng như các nước Ấn Độ, Trung Quốc, Mã Lai, và có
lẽ ngay cả với những quốc gia ở Âu châu nữa. Từ thế kỷ thứ I đến thế kỷ
thứ VI, bờ biển của vùng Nam Kỳ bây giờ là vùng Óc Eo.
Theo các sứ thần của Trung Quốc thì vào thế kỷ thứ III, Óc Eo đã là một
hải cảng lớn trong vùng. Vào khoảng thế kỷ thứ III đã có những nhà ngoại
giao Trung Hoa thời nhà Ngô đến đây và được vua xứ Phù Nam tiếp kiến.
Đây là một trong những sự kiện lịch sử xác đáng và được ghi nhận trong
thư tịch cổ Trung Hoa như một sự kiện lịch sử về ngoại giao giữa hai
nước Trung Hoa và Phù Nam. Cũng theo các nhà ngoại giao Trung Hoa thời
nhà Ngô thì thời kỳ huy hoàng nhất của vương quốc Phù Nam là vào khoảng
thế kỷ thứ III này, lúc ấy toàn bộ các lãnh thổ vùng phía Đông của nước
Xiêm, bán đảo Malacca(24), một phần đất của Miến Điện, Chân Lạp, Nam
Lào và Nam Kỳ đều nằm trong lãnh địa Phù Nam. Chính vào thời kỳ này,
vương quốc Phù Nam hùng mạnh và kiểm soát toàn bộ hải trình buôn bán
Đông Tây từ Thái Bình Dương qua Ấn Độ Dương. Cũng theo các thư
tịch cổ của Trung Hoa thì một trong những vị vua đã đưa vương quốc Phù
Nam đến chỗ mạnh nhất vào thế kỷ thứ V là vua Xà Da Bạt Na(25).
Năm 484 vua Phù Nam cất quân đánh Chiêm Thành, đồng thời cho sứ giả sang
giao thương với Trung Hoa (nhà Tống) và yêu cầu nước này yểm trợ. Ngài
được xem là vị vua mạnh nhất trong những năm cuối thế kỷ thứ V. Ngài
theo đạo Phật, mặc dù đạo Bà La Môn đang có ảnh hưởng rất lớn trong
vương quốc Phù Nam. Đặc biệt, ngài rất tôn sùng Đức Quán Thế Âm Bồ Tát
vì ngài tin rằng nhờ sự che chở của vị Bồ Tát này mà toàn cõi thần dân
trong vương quốc của ngài luôn được an cư thịnh vượng. Về ngoại giao,
vương quốc Phù Nam dưới thời vua Jayavarman giao hảo rất thân thiện với
các nước Âu châu, Ấn Độ và Trung Hoa.
Khoảng năm 480, vua Jayavarman phái nhiều thương gia sang buôn bán ở
Quảng Châu, thuộc tỉnh Quảng Đông, Trung Quốc. Trên đường về, đoàn tàu
chở theo một vị thiền sư người Ấn Độ tên Cakya Nagasena(26). Năm 484,
vua Jayavarman phái vị thiền sư ấy trở lại Trung Hoa dâng sớ, nói rõ về
hiện tình của vương quốc Phù Nam và sư mong muốn giữ được mối giao hảo
bền vững với Trung Hoa, lúc đó nhà Tề đang cai trị. Vị thiền sư ấy cũng
đạo đạt lời thỉnh cầu của vua Xà Da Bạt Na(25) xin Trung Hoa gửi quân
tiếp viện Phù Nam đánh Lâm Ấp, nhưng vua Trung Hoa từ chối. Theo lá sớ
của vua Xà Da Bạt Na trình lên triều đình Bắc Kinh thì tôn giáo thịnh
hành ở Phù Nam thời bấy giờ là Phật giáo Tiểu Thừa. Khoảng cuối thế kỷ
thứ V, nhà Tề gửi quốc thư yêu cầu vương quốc Phù Nam phái 2 nhà sư gốc
người Phù Nam tên Mandrasena(27) và Sanghapala(28) sang Trung Quốc phiên
dịch kinh điển từ Phạn ngữ và văn tự Phù Nam ra Hoa ngữ. Tuy nhiên, khi
2 nhà sư này đến Trung Quốc thì nhà Tề đã bị nhà Lương tiêu diệt. Dầu
triều đình Bắc Kinh từ chối không gửi viện quân sang giúp Phù Nam, nhưng
vào năm 503, theo Lương Thư, vua Lương Võ Đế đã ban chiếu khen vua Phù
Nam: “Vua Xà Da Bạt Na đệ nhất và các đời vua trước trị vì ở phương Nam
xa xăm, tuy ở xa nhưng họ vẫn tỏ rõ lòng trung thực và tính hòa hiếu,
nhiều lần họ đã sai sứ mang lễ vật sang tặng. Bởi vậy, cần phải tưởng lệ
bằng cách phong cho danh hiệu: Bình Nam Tướng Quân, Phù Nam Đại
Vương.”
Đến năm 506, vua Lương Võ Đế chính thức yêu cầu 2 sư phiên dịch kinh
điển. Trong thời kỳ nầy, Xà Da Bạt Na đệ nhất cho dựng lên đền thờ Thần
Vishnu tại khu vực Đồng Tháp Mười ngày nay, gọi là Đền
Chakratirthasvamin. Tuy nhiên, mãi đến ngày nay người ta không tìm được
bia đá nào nói về vua Xà Da Bạt Na đệ nhất và triều đại của ông ta, chỉ
có hai tấm bia khắc chữ Phạn, ghi lại việc hoàng hậu hạ sanh thái tử
Gunavarman và việc khai khẩn vùng đất sình lầy nầy mà thôi.
Năm 514, vua Xà Da Bạt Na đệ nhất băng hà để lại cho dân tộc Phù Nam một
vương quốc hùng mạnh với nhiều công trình thủy lợi trong khu vực ven
vùng biển cạn Tháp Mười và Óc Eo ngày nay, biến những vùng trũng ngập
mặn thành những cánh đồng phì nhiêu trù phú. Theo thư tịch cổ của nhà
Lương, thì vua Lưu Bà Bạt Ma (Rudravarman) là con của một bà thứ phi của
vua Xà Da Bạt Na đệ nhất. Lưu Bà Bạt Ma đã giết chết người con trưởng
thuộc dòng chánh là thái tử Gunavarman để cướp ngôi và trị vì Phù Nam từ
năm 514 đến năm 550.
Cũng theo cổ thư Trung Hoa thì đây là vị vua cuối cùng của vương quốc
Phù Nam còn quan hệ với Trung Hoa. Vua Lưu Bà Bạt Ma (Rudravarman) cũng
muốn nối chí vua cha củng cố mối giao hảo với Trung Hoa, bằng chứng là
vào năm 517, vua Rudravarman phái một đoàn sứ giả dưới sự hướng dẫn của
một vị tu sĩ Bà La Môn sang Nam Kinh dâng sớ và cống lễ lên hoàng đế nhà
Lương.
Rồi đến năm 518, vua Rudravarman (514-539) lại phái một đoàn sứ giả khác
sang dâng một tượng Phật bằng gỗ bạch đàn ở Ấn Độ và nhiều lá bồ đề
được mang về từ nơi cây Bồ Đề nơi Đức Phật thành đạo. Phái bộ Phù Nam
còn cho triều đình nhà Lương biết là hiện còn lưu giữ một lọn tóc xá lợi
của Đức Phật tại vương quốc Phù Nam. Cũng chính trong khoảng thời gian
nầy các vị cao tăng Phật giáo người Phù Nam đã phiên dịch bộ Vimutti
Magga(29) sang Hán văn.
Hiện bộ kinh nầy chỉ còn lại bản chữ Hán, trong khi bản chữ Phạn đã bị
thất lạc. Năm 535, sử nhà Lương còn ghi lại về việc một phái đoàn sứ giả
Trung Hoa được gửi sang Phù Nam để thỉnh kinh Phật, đồng thời yêu cầu
vua Rudravarman của vương quốc Phù Nam cho dời các sư sãi sang Trung
Hoa. Vua Rudravarman liền cử thiền sư người Ấn tên Gunaratna, đang hành
đạo tại đây, mang 240 bộ kinh sang Trung Hoa. Sư Gunaratna đến Nam Kinh
vào năm 546, nhưng sử Trung Hoa không nói rõ sư lưu lại đây bao lâu và
dịch được những bộ kinh nào nữa.
Tuy nhiên, lúc đó uy tín và thế lực của Phù Nam đã hết nên sau đó vương
quốc Phù Nam bị tiêu diệt. Có lẽ chính việc soán ngôi của vua Lưu Bà Bạt
Ma (Rudravarman) mà các quan lại và thần dân không phục, nên vào khoảng
năm 550, một số người còn tưởng nhớ đến người con trưởng vua Xà Da Bạt
Na nổi lên đánh chiếm kinh thành Đặc Mục. Cũng theo thư tịch cổ thời nhà
Lương, khi vua Lưu Bà Bạt Ma (Rudravarman) băng hà, vào năm 550, tại
vương quốc Phù Nam đã xảy ra một cuộc nội loạn, có lẽ do một người cháu
vua Rudravarman tên là Bhavavarman lãnh đạo(30) đánh chiếm kinh đô Đặc
Mục, đã lật đổ được vương triều Phù Nam thời bấy giờ, và cuối cùng đã
hợp nhất lãnh thổ Phù Nam với Chân Lạp làm một. Quốc vương đương thời
của Phù Nam phải bỏ chạy và lập triều đình lưu vong tại vùng Na Phất Na
Khái(31). Như vậy sau một thời vàng son rực rỡ, vương quốc Phù Nam trở
nên suy sụp vào giữa thế kỷ thứ VI. Thấy thế mới biết vào thời mà Việt
Nam chúng ta chỉ là một quận huyện của Trung Hoa thì vương quốc Phù Nam
đã là một vương quốc rất lớn và rất mạnh ở phương Nam.
Kinh Đô Đặc Mục (Vyadhapura) Của Vương Quốc Phù Nam:
Các nhà cổ sử đều đồng ý rằng kinh đô Phù Nam đặt tại thành Đặc Mục,
tiếng Phạn là Vyadhapura, có nghĩa là thành phố của những thợ săn(32).
Theo các nhà nghiên cứu cổ sử kinh đô nầy nằm gần gần thị trấn Banam,
gần ngọn núi Ba Phnom ngày nay, thuộc tỉnh Prey Veng của Cao Miên ngày
nay. Theo các nhà cổ sử thì đây là một trong những đô thị trù phú vào
bật nhất trên thế giới, vì nó tọa lạc trên một vùng núi không xa đồng
bằng mà cũng không xa biển, rất thuận tiện cho việc giao thương và nông
nghiệp. Theo Hán sử của người Trung Hoa thì đô thị nầy cách bờ biển
khoảng 120 lý(33), nằm trên tuyến hải hành giữa Trung Hoa và Ấn Độ.
Kinh đô Vyadhapura được xây dựng bằng gạch và đá rất kiên cố, chung
quanh có hệ thống kinh đào vừa được dùng để dẫn thủy nhập điền, vừa được
dùng để thuyền bè có thể đi xuyên qua lãnh thổ của của vương quốc. Hải
quân của Phù Nam rất hùng mạnh, vào khoảng giữa thế kỷ thứ ba sau Tây
lịch, vương quốc nầy đã có một đội chiến thuyền và quân lực hùng mạnh
nhất trong vùng. Họ đã kiểm soát cả trên bộ lẫn dưới biển trên một tuyến
đường hàng hải của các thương thuyền giữa Trung Hoa và Ấn Độ. Chính vì
vậy mà khoảng 300 năm sau ngày thành lập họ đã chinh phục hầu hết các bộ
tộc trên một phạm vi rất lớn từ Mã Lai, Malacca, Thái Lan, Miến Điện,
Kambuja, và Lão Qua. Lãnh địa của vương quốc nầy trải rộng từ phía Nam
Trung Việt hiện nay và toàn vùng Nam Phần, ở phía tây sang tận đến thung
lũng sông Menam thuộc Thái Lan, phía Bắc đến tận vùng Trung Lào, và
phía Nam đến tận bán đảo Malacca (Mã Lai). Ngày đó hầu như các tiểu quốc
nằm trên bán đảo Malacca và quần đảo Nam Dương ngày nay như Sri Vijaya ở
Palembang, Sailendra ở Java... đều nằm dưới quyền kiểm soát của Phù
Nam. Để có thể khắc phục những vùng nê địa chạy từ vùng cảng Óc Eo
đến kinh đô Đặc Mục (Vyadhapura). Đây có thể nói là một trong những vùng
nê địa khắc nghiệt nhất, vì hàng năm cứ đến mùa mưa là bị lũ lụt, còn
vào mùa nắng là đồng khô cỏ cháy, không còn lấy một giọt nước. Vì thế,
người Phù Nam đã đào rất nhiều kinh chạy từ Angkor Borei ra Vịnh Thái
Lan, vừa làm đường giao thông thủy, mà cũng vừa làm hệ thống thoát nước
và dẫn thủy nhập điền(34). Đến khi vương quốc Phù Nam sụp đổ, người Chân
Lạp cũng tiếp tục đào kinh thoát nước, như kinh Cái Bác từ ngọn Cái Bác
đến sông Vàm Cỏ Tây. Bên cạnh đó, để khắc phục việc thiếu nước về mùa
khô, người Chân Lạp đã cho đào nhiều hồ nước lớn ở rải rác khắp nơi,
như ao Bà Om ở Trà Vinh, hồ Tịnh Tâm ở Sóc Trăng, và những hồ nước lớn ở
vùng Tịnh Biên (Châu Đốc). Theo các nhà khảo cổ và nhân chủng học
nghiên cứu về Phù Nam, thì Óc Eo là hải cảng quan trọng nhất của Phù Nam
từ khi mới lập quốc(35) cho mãi đến thế kỷ thứ VI sau Tây lịch. Nền
kinh tế nghiêng về thương mãi của Phù Nam đã phát triển mạnh nhờ vị trí
thuận tiện của Phù Nam. Trong lúc kỹ thuật hàng hải chưa tiến bộ, các
nước đi từ Ấn Độ Dương qua Biển Đông, đến Nhật Bản và Trung Hoa đều phải
ghé lại hải cảng Óc Eo của Phù Nam. Chính nhờ vậy mà ngành thương mãi
của Phù Nam phát triển rất nhanh. Tuy nhiên, từ sau khi thế giới có
những tiến bộ về kỹ thuật hàng hải, thuyền buôn có thể đi xa bờ và không
cần phải ghé lại những hải cảng không cần thiết nữa, nên nhu cầu ghé
lại cảng Óc Eo của các tàu buôn đi từ các xứ Ấn-Âu đến Trung Hoa không
còn nữa, vì vậy mà nền thương mãi của Phù Nam suy sụp một cách nhanh
chóng.
Hải Cảng Óc Eo Của Vương Quốc Phù Nam: Từ tháng 2 đến tháng 4 năm
1942, nhà khảo cổ học người Pháp tên Louis Malleret đã tiến hành khai
quật nhiều địa điểm khác nhau quanh khu vực Núi Sập(36). Đồng thời,
người Pháp cũng cho chụp nhiều không ảnh từ phía Campuchia xuống tận các
vùng duyên hải của miền Nam Việt Nam. Sau khi hoàn tất một số khai quật
trên cánh đồng Óc Eo, nhà khảo cổ học Louis Malleret đã cho công bố kết
quả những bằng chứng về vương quốc cổ Phù Nam(37). Kết quả của những
cuộc khai quật nầy đã làm chấn động và thay đổi những hiểu biết về vương
quốc Chenla(38), vì từ trước người ta luôn cho rằng Phù Nam là tiền
thân của Chân Lạp. Theo Louis Malleret thì khu hải cảng Óc Eo nằm cách
bờ biển khoảng 25 cây số, nhưng ông Malleret quả quyết rằng cách đây 20
thế kỷ, hải cảng nầy phải nằm sát bờ biển. Qua tài liệu và những không
ảnh thu thập được, cũng như sự quan sát tại chỗ của ông, ông Malleret đã
kết luận diện tích của thành phố nầy khoảng 450 mẫu. Toàn vùng chia
thành nhiều ô nhỏ, chứng tỏ ngày xưa đô thị nầy tọa lạc gần biển với số
lượng dân cư rất đông. Vùng di tích quanh núi Ba Thê có phạm vi rộng
lớn, tập trung nhiều di tích thờ phụng và lăng mộ. Bên cạnh đó, di tích
nầy còn cho thấy đây là vùng trung tâm, nơi qui tụ nhiều tinh hoa kỹ
thuật và nghệ thuật của nền văn hóa mang tên Óc Eo. Cũng theo ông Louis
Malleret, qua những gì mà đoàn khảo cổ của ông đã khai quật được cũng đủ
cho thấy Óc Eo chẳng những là trung tâm kinh tế và thương mại, mà nó
còn là trung tâm quyền lực chính yếu của vương quốc Phù Nam. Ngoài ra,
những pháthiện nầy còn cho phép các nhà khảo cổ thời đó thấy được vai
trò của thành phố cảng Óc Eo trong nền văn hóa cổ của Phù Nam. Óc Eo là
hình ảnh tiêu biểu cho nền văn minh của một quốc gia cổ đã thành hình
sớm nhất trong vùng Đông Nam Châu Á. Theo không ảnh chụp được vào năm
1942, phải nói Óc Eo(39) là một trong những hải cảng lớn trên thế giới
thời bấy giờ. Óc Eo có hình chữ nhật, dài khoảng 3 cây số và rộng khoảng
1.5 cây số. Chung quanh cảng có 5 con đê cao và 4 hào rộng ở bốn cạnh,
với diện tích bên trong cảng Óc Eo ít nhất phải trên 450 mẫu. Điều nầy
chứng tỏ cách nay gần 2 ngàn năm, người Phù Nam đã có khả năng đắp những
con đê chận biển giống như kiểu ‘Amsterdam’ của Hòa Lan ngày nay. Từ
năm 1942 đến năm 1944, Louis Malleret tiếp tục tiến hành khai quật khu
Núi Sập (Ba Thê), hy vọng tìm thêm dấu vết của vương quốc Phù Nam. Tuy
nhiên, sau năm 1945, chiến tranh bùng nổ tại Đông Dương nên những cuộc
khai quật của ông Louis Malleret phải bị gián đoạn. Sau năm
1975, các nhà khảo cổ học Việt Nam tiếp tục khai quật nhiều địa điểm,
không chỉ quanh quẩn vùng Óc Eo, mà những cuộc khai quật sau nầy có qui
mô rải khắp miền Nam Việt Nam. Ngoài những di cốt của con người được tìm
thấy trong các khu lăng mộ và chum mộ, người ta còn tìm thấy dưới những
hố khai quật rất nhiều di cốt của những con vật được nuôi trong nhà như
chó, heo, mèo, gà, vân vân. Đặc biệt, người ta cũng tìm thấy rất nhiều
hình voi được khắc trên các vật dụng, điều nầy chứng tỏ cư dân Phù Nam
đã thuần dưỡng được loài voi để làm phương tiện giao thông trong sinh
hoạt hằng ngày cũng như trong chiến tranh của họ. Điều nầy cũng cho thấy
về mặt tâm lý học, người Phù Nam đã phát triển đến một trình độ rất
cao(40). Sau nhiều cuộc khai quật, người ta thấy hình ảnh của vương quốc
Phù Nam ngày càng hiện lên rõ nét, không chỉ tại Óc Eo, mà hầu quanh
vùng Óc Eo và khắp cả miền Nam đâu đâu cũng có di tích hay phế tích của
vương quốc cổ Phù Nam, như Cạnh Đền(41), Gò Tháp(42), Vĩnh Long, Tiền
Giang, Gò Năm Tước và Gò Rộc Chanh(43), Sài Gòn, Cát Tiên (thuộc vùng
Đồng Nai ngày nay), và Vũng Tàu. Đó là dấu tích của những gì mà các nhà
khảo cổ đã khai quật được, nhưng chắc chắn các nhà khảo cổ sẽ không dừng
lại ở đó. Trong tương lại, nếu được sự hợp tác của các nước Campuchia
và Thái Lan, chắc chắn hình ảnh của vương quốc Phù Nam sẽ hiện lên ngày
càng rõ nét hơn. Riêng những phát hiện phong phú hiện có về khu di chỉ
Óc Eo cũng đủ chứng tỏ vai trò quan trọng của nó đối với vương quốc Phù
Nam. Đây là một đô thị rộng lớn, một hải cảng có tầm cỡ thời bấy giờ với
những sinh hoạt nhộn nhịp, một trung tâm kinh tế và thương mại phồn
thịnh và sống động với những chứng cứ về mối quan hệ giao thương giữa
Phù Nam và nhiều xứ Âu Á khác. Óc Eo là một di tích hết sức đặc biệt về
vương quốc Phù Nam, vì nó chẳng những tiêu biểu cho nền văn minh của của
vương quốc cổ nầy, mà nó còn gợi lại cho chúng ta hình ảnh của một nền
văn minh thành hình sớm nhất trong vùng Đông Nam châu Á. Ngoài ra, theo
kết quả của những cuộc khai quật sau năm 1975, người ta còn tìm thấy
những mẫu lúa ở các di tích Nền Chùa, Óc Eo có dạng hạt tròn và người ta
cũng tìm thấy dấu tích của những hạt lúa ma(44). Theo quyển ‘Con Đường
Lúa Gạo’ của Watabe, trong những di tích gạch Óc Eo có chứa những vỏ
trấu hạt dài. Đây là loại lúa có tên là lúa Tiên, thuộc hệ Bengal, được
du nhập từ Ấn Độ vào khoảng những thế kỷ đầu Tây lịch. Qua những phát
hiện về lúa, cộng với những phát hiện về hệ thống những kinh đào, nhà
khảo cổ học Việt Nam Nguyễn Xuân Hiển đã đưa ra quan điểm về việc trồng
lúa nước của vương quốc Phù Nam như sau: “Nghề trồng lúa ở Óc Eo thuộc
dạng đầm lầy, đã sử dụng dạng kênh rạch để hỗ trợ cho cây lúa, và không
xa nơi trồng lúa, còn bạt ngàn cả từng vạt lúa hoang dại.” Ngoài những
phát hiện về nông nghiệp người ta cũng tìm thấy dấu tích thủ công
nghiệp, nổi bậc nhất là những tượng Phật, tượng Thần và tượng những linh
vật, cũng như những đồ thờ cúng, đồ trang sức và đồ gia dụng đủ kích
cỡ, mà vật liệu xây dựng được dùng từ vãng, bạc, đồng, sắc, đá quí, gỗ
quí, đất nung, và thủy tinh nhiều màu sắc. Bên cạnh những di vật nầy
người ta còn phát hiện rất nhiều dụng cụ chế tác cũng như dấu vết của
những lò nung, những nguyên liệu, phế liệu, những quặng nung chảy, những
con lăn, bàn nghiền, cối, chày vồ, nồi nấu, khuôn đúc, bàn mài, vân
vân. Có nhiều ngành nghề thủ công không phải của dân bản địa đã được
thiết lập tại chỗ để sản xuất cho nhu cầu nội địa và cho cả việc xuất
khẩu đi nơi khác nữa. Theo thư tịch cổ của Trung Hoa về đời nhà Lương:
“Xứ Phù Nam xuất cảng vàng, đồng, thiết, trầm hương, ngà voi, công, chim
thằng chài, vẹt ngũ sắc. Dân Phù Nam tìm thấy kim cương rất nhiều dưới
sông và trên núi đá. Dân chúng lặn xuống nước mó kiếm rất dễ dàng.” Bên
cạnh những phát hiện về công kỹ nghệ nội địa, các nhà khảo cổ học cũng
tìm thấy những tấm huy chương của các vương triều La Mã, những miếng
gương bằng đồng dưới thời nhà Đông Hán, những tượng Phật thời Bắc Ngụy,
cùng những tượng thần Ấn Độ giáo, cho đến những đồ trang sức và vật dụng
ngoại nhập... cho thấy ngành ngoại thương của vương quốc Phù Nam đã
phát triển rất mạnh. Ngày nay, hầu hết các nhà khảo cổ đều đồng ý với
ông Louis Malleret rằng Óc Eo chẳng những là trung tâm kinh tế và thương
mại, mà nó còn là trung tâm quyền lực chính yếu của vương quốc Phù Nam.
Gunarvarman – Vị Hoàng Tử Đã Khai Phá Vùng Đồng Tháp Mười:
Gunarvarman là con của quốc vương Jayavarman, trị vì vương quốc Phù
Nam từ năm 470 đến 514 sau tây lịch. Đáng lý chàng phải ở lại vùng kinh
đô Đặc Mục hay hải cảng Óc Eo với đầy đủ những tiện nghi vật chất của
hoàng gia, nhưng vì sự phát triển đất nước chàng đã vâng lệnh vua cha đi
đến khai phá vùng Prasat Pram Loven, nay là vùng Đồng Tháp Mười(45).
Thuở đó Tháp Mười là một vùng đầm lầy hoang vắng, không một bóng người.
Theo ý phụ vương, hoàng tử Gunarvarman và đoàn tùy tùng đã khai khẩn
toàn vùng và xây tại đây một ngôi đền, mà về sau nầy người ta đã tìm
thấy bia văn mà vị hoàng tử đã khắc lên để ca ngợi tinh thần của vua
cha. Vào đầu thế kỷ thứ XX, những nhà khoa học khảo cổ người Pháp đã tìm
thấy tại ngôi tháp nầy một tấm bia, mà người đứng chủ là Gunarvarman.
Bên cạnh đó, người cũng tìm thấy hai tấm bia khác trong vùng Tà Keo bên
Campuchia, gần biên giới Việt Nam, một của hoàng hậu Kulaprabhavati, vợ
vua Jayavarman, và một của chính vị vua Jayavarman, nói về việc xây dựng
một khu đền mà người đứng chủ là ông và con của ông, vị vua kế vị có
tên là Rudravarman. Dựa vào những bia văn tại những nơi nầy cũng như
những thư tịch cổ của Trung Hoa, một số những nhân vật lịch sử và những
biến cố chánh trị tại vương quốc nầy tuần tự được phơi bày ra ánh sáng.
Theo lời kể trong bia văn, tuy còn rất trẻ nhưng Gunarvarman hội tụ cả
phẩm hạnh và giá trị, đã được quyền cai quản một xứ sở gồm những người
sống bằng lộc thánh trên đất khai khẩn từ bùn lầy. Họ đã dựng một ngôi
đền thờ thần ở Pram Loven, ngôi đền đã được dâng cúng bởi nhiều vị thần
Ấn Giáo thông hiểu kinh kệ. Họ tin rằng ngôi đền sẽ che chở cho
Gunarvarman và những người đến đây qua lời văn trong đoạn cuối của bia
văn: “Cầu cho con người sùng kính (vị thần nầy) của Guanarvarman đức
hạnh, sùng tín, khoáng đạt. Cũng cầu cho ai đến lễ nơi đây, cũng sẽ được
đến nơi ngự trị tối thượng của Visnu, tâm linh thoải mái, giải thoát
khỏi xấu xa.” Khi mà những vùng đất phía đông nam và tây nam như Gò
Công, Bến Tre, Trà Vinh, Sóc Trăng, Bạc Liêu và Cà Mau hãy còn là những
vùng ngập nước quanh năm, nhờ công lao của hoàng tử Gunarvarman mà khu
vực quanh ngôi đền Tháp Mười thời đó chính là nơi tập trung cư dân đầu
tiên của vùng đồng bằng sông Cửu Long. Tuy nhiên, nội dung của các bia
văn cũng cho thấy những uẩn khúc của hoàng tộc Phù Nam trong giai đoạn
cuối của vương quốc nầy. Kulaprabhavati là hoàng hậu, vợ của vua
Jayavarman, phải ẩn tu nơi vùng Tà Keo hẻo lánh; trong khi đó con trai
dòng chính của bà và vua Jayavarman là thái tử Gunarvarman lại phải tìm
về nơi đầm lầy xa hẳn kinh đô Đặc Mục, nhưng vẫn không thoát khỏi nanh
vuốt của con của một bà thứ phi là vua Rudravarman. Không bao lâu sau đó
vương quốc Phù Nam cũng bị người Chân Lạp từ bình nguyên Korat tiến
chiếm. Và từ thế kỷ thứ VII trở đi người ta không còn nghe nhắc đến
vương quốc Phù Nam nữa.
Cư Dân Và Nếp Sống Của Người Phù Nam: Ngay từ đầu thế kỷ thứ nhất
vương quốc nầy đã có thư viện với nhiều sách vở được viết bằng chữ Phạn.
Ngôn ngữ và chữ viết chánh của vương quốc Phù Nam là Phạn ngữ
(Sanskrit). Dù phái đoàn kinh lý không nói gì đến hệ thống hành chánh,
nhưng họ mô tả hệ thống luật lệ và thuế má của Phù Nam thời bấy giờ
không thua gì tại Trung Quốc. Bên cạnh đó, nông nghiệp và ngoại thương
của xứ nầy rất phồn thịnh. Sứ thần Trung Hoa đã tỏ ra khinh khi người
Phù Nam khi họ cho rằng dân Phù Nam là một dân tộc man di, da đen, xấu
xí, tóc quăn, đa số đều ở truồng và đi chân không. Sau khi sứ thần Trung
Quốc than phiền với vua Phù Nam thì nhà vua liền ra lệnh cho tất cả
thần dân phải quấn vải vào thân mỗi khi có sứ thần nước khác đến. Các
nhà cổ sử cho rằng có lẽ đây là tiền thân của chiếc xà rông mà các dân
tộc Thái Lan, Mã Lai, Cao Miên và Lào thường mặc ngày nay. Tuy nhiên,
những điều nầy ngược lại với những báo cáo của các thương nhân ngoại
quốc. Họ ghi lại rằng giới quí tộc Phù Nam ăn mặc màu mè sặc sỡ với vô
số đồ trang sức làm bằng ngọc ngà châu báu. Chính Khương Thái đã ghi lại
như sau: “Vị vua đầu tiên của Phù Nam, có lẽ là một người thuộc dòng
dõi quý tộc ở Ấn Độ hay là một Tăng lữ Bà La Môn, tên là Hỗn Điền
(Kaundinya). Cũng theo Khương Thái thì vương quốc Phù Nam có nhiều đô
thị, có tường cao bao quanh và bên trong có nhà ở. Người Phù Nam có nước
da màu đen, tóc quăn, xấu xí và sống khỏa thân. Nếp sống của họ rất đơn
giản nhưng trong xã hội của họ không có trộm cắp. Đa số làm nghề nông
theo lối cổ xưa. Họ rất khéo chạm trổ trên đá và trên gỗ. Trong cung
đình, đa số chén dĩa đều làm bằng vàng, bạc, trân châu. Trong khi đó đồ
dùng của thường dân thì đa phần được làm bằng đất nung. Tại kinh đô, có
văn khố và thư viện lớn với rất nhiều sách vở bằng chữ Phạn. Họ dùng chữ
viết gần giống như loại chữ viết của các dân tộc ở vùng Trung Á, có
nguồn gốc từ chữ Phạn của Ấn Độ.” Ngay từ những năm đầu Tây lịch, người
Phù Nam đã biết dùng chữ viết trong công việc hành chánh và thương mãi
rồi. Họ chiêm ngưỡng và sùng bái các tượng Thần làm bằng đồng, chạm hình
người 2 mặt 4 tay, hoặc 4 mặt 8 tay. Về nghi thức ma chay, gia đình nào
có người chết thì những người đàn ông trong gia đình đều cạo hết râu
tóc. Thường thì họ thủy táng(46) người chết, hoặc hỏa táng(47). Một số
cư dân khác tại các vùng ngập nước thì theo phương cách ‘điểu táng’(48).
Ông Khương Thái(49) đã ghi nhận là cư dân trong vùng không sử dụng nước
giếng, mà họ thường đào những cái ao lớn cho cả xóm xài chung. Tục lệ
đào những cái ao lớn cho cả sóc ngày nay vẫn còn tại một số địa phương
như Trà Vinh, Sóc Trăng hay Tri Tôn (Châu Đốc). Theo truyền thuyết thì
chính Khương Thái là người đã thuyết phục nhà vua Phạm Tần (Fan-Tsan) ra
sắc luật bắt buộc mọi người phải mặc quần áo. Từ đó dân chúng lấy tấm
vải quấn tròn quanh người, giống như họ quấn xà rông (sarong) ngày nay.
Theo thư tịch cổ đời nhà Lương, người Phù Nam rất thích dùng voi trong
mọi công tác vận chuyển, có lẽ thời bấy giờ vùng nầy rất nhiều voi, nên
chẳng những nhà vua và triều thần dùng voi, mà hầu như cung nữ và những
thương gia tại kinh đô đều sử dụng voi làm phương tiện đi lại. Hầu
hết những dữ kiện liên quan đến vương quốc và cư dân cổ Phù Nam đều
được dựa theo cổ sử Trung Hoa và những di vật khai quật từ các nhà khảo
cổ học cho thấy dân Phù Nam thờ thần 2 tay hay thần bốn tay (theo Ấn
giáo), nhưng cũng thờ Phật. Họ đã có tổ chức hành chánh, quân sự và kinh
tế rất vững vàng. Những dữ kiện nầy phản ảnh một thực tế lịch sử thực
tế về nguồn gốc của người Khmer. Dầu theo cổ sử thì vương quốc Chân Lạp
chỉ mới được thành lập vào thế kỷ thứ VII sau Tây lịch, nhưng người Cao
Miên ngày nay luôn xem Hỗn Điền là vị Bành Tổ của họ, vì họ cho rằng
chính Hỗn Điền là người đã sáng lập ra đất nước của họ và mang đến cho
họ văn hóa Ấn Độ mà họ luôn hãnh diện. Chính vua Hỗn Điền là người đã
mang lại cho họ một nền văn hóa với đỉnh cao Angkor Wat và Angkor Thom.
Chính nhờ vị vua nầy mà phụ nữ biết may mặc y phục một cách kín đáo,
chính nhờ vị vua nầy mà dân tộc Khmer có được ngôn ngữ riêng cho chính
họ, dù họ vẫn lấy chữ Phạn làm chữ viết. Theo họ thì chính hoàng đế Hỗn
Điền đã du nhập vào xứ sở của họ tôn giáo, luật pháp, cũng như chế độ
chánh trị từ Ấn Độ. Cũng theo Khương Thái trong chuyến đi kinh lý vương
quốc Phù Nam, đã ghi lại trong sách “Phù Nam Phong Thổ” như sau: “Vị vua
đầu tiên của Phù Nam, có lẽ là một người quí tộc đến từ Ấn Độ, hay là
một tăng lữ Bà La Môn tên Hỗn Điền (Kaundinya).” Theo ‘Phù Nam Phong
Thổ’ thì thời đó dân Phù Nam đã biết cách luyện kim và kỹ thuật luyện
kim của họ đã lên đến trình độ rất cao. Theo thư tịch cổ đời nhà
Tề, vương quốc Phù Nam dưới thời vua Xà Da Bạt Na(25), dân chúng Phù Nam
chuyên nghề thương mãi và rất giỏi nghề đi biển. Họ thường tổ chức
những chiến thuyền đi đến cướp phá các vùng lân cận. Cung điện nhà vua
thường rất uy nghi lộng lẫy, xây nóc bằng, bên trong được trang trí bằng
nhiều ngọc ngà châu báu. Thường dân thì cư trú trong những ngôi nhà sàn
lợp bằng lá tre, có rào cây bao quanh. Người Phù Nam rất giỏi về canh
tác nông nghiệp. Mỗi khi có lễ hội hay những lúc rảnh rỗi họ thường tụ
tập lại để coi đá gà, hoặc xem trâu, bò, heo cắn lộn giống như những bộ
tộc man di khác. Đối với người Trung Hoa, họ luôn xem những dân tộc
không phải là Hán tộc đều là những dân tộc man di, nên lời lẽ trong các
nhựt ký hoặc cổ thư có vẻ khinh miệt. Nhưng theo lời kể hoặc nhựt ký của
thương nhân các nơi khác, họ tỏ vẻ thán phục nền văn minh và sự cường
thịnh của người Phù Nam. Theo họ, dân tộc Phù Nam phải là một dân tộc
văn minh lắm mới có thể biết cách luyện kim và kỹ thuật luyện kim của họ
đã lên đến trình độ rất cao. Riêng về lãnh vực thủ công đồ trang sức và
kim hoàng, người Phù Nam thời đó có khả năng chế tác ra đủ loại đồ
trang sức bằng châu báu, vàng bạc hay những thứ đá quí. Vương
quốc Phù Nam suy yếu kể từ sau năm 539 và bị buộc phải triều cống cho
vương quốc Chân Lạp, một phiên quốc của Phù Nam trước đây. Đến năm 627,
vua Chân Lạp là Bhavavarman xóa tên vương quốc Phù Nam trên bản đồ Đông
Nam Á. Lúc đó thần dân Phù Nam bị sáp nhập và ép buộc phải sống chung
với người Chân Lạp. Những ai không chịu khuất phục phải rút sâu vào rừng
núi phía đông bắc, hoặc dong buồm sang tị nạn tại các đảo Sumatra,
Java, và Borneo... Theo các nhà sử học, khảo cổ học và nhân chủng học,
rất có thể những hậu duệ của hoàng gia Phù Nam nầy đã dựng lên triều đại
Sailendra huy hoàng trên quần đảo Nam Dương, và cũng rất có thể họ đã
kết hôn với những ông hoàng bà chúa tại vùng Nam Đảo nầy, nên các giới
quí tộc hiện nay tại các vùng Mã Lai, Nam Dương, Malacca... có thể đều
có liên hệ huyết thống với người Phù Nam. Riêng những người Phù Nam còn ở
lại vùng Nam Bộ, bị ép buộc phải cộng sinh với người Khmer, họ dần dà
biến thành một dân tộc sống trong lục địa và mất dần khả năng hàng hải
của cha ông ngày trước.
(Mời Xem Tiếp Phần 3)
Thứ Năm, 29 tháng 12, 2016
Chiều Tím
Chiều tím màu mây nhuộm tím chiều
Yêu người mơ ước được người yêu
Bến xa khắc khoải thuyền xa bến
Hiu quạnh bao mùa vẫn quạnh hiu.
Quên Đi
***
Thứ Tư, 28 tháng 12, 2016
Đáp Nhân - Thái Thương Ẩn Giả
Trích Đoạn Nhật Ký Rời - Trả Lời Người
PKT 11/15/2016
Trích
Ðoạn Nhật Ký Rời , từ khởi đầu một đêm đầu tháng 7 /2016 ở Hoàng Liên
Sơn nghe mưa núi rơi rồi cũng đến lúc kết thúc vào một sáng đầu tháng
11/2016, ở quán thu phong bên cầu thệ thủy tạ từ ngắm hoa nắng vàng nổi
trôi trên đầu sóng . Những gì muốn nói nhưng không thể thành lời và
những gì có thể nói thành lời mà đã nói không được, quả tình, không
muốn biết đến nữa . Chỉ dám mong thông cảm, định mệnh an bài ,mỗi thân
tình có được trong suốt một đời người thương khó, cười vui khi nghĩ về
nhau và đã là một kỷ niệm đẹp . Thế thôi .
PKT 11/15/2016
答人 Đáp Nhân
太上隐者 Thái Thương Ẩn Giả
偶 來 松 樹 下 Ngẫu lai tùng thụ hạ
高 枕 石 頭 眠 Cao chẩm thạch đầu miên
山 中 無 歷 日 Sơn trung vô lịch nhật
寒 盡 不 知 年. Hàn tận bất tri niên
Ngẫu
nhiên đến gốc cây tùng / thảnh thơi gối đầu lên một tảng đá cao nằm
ngủ / trong núi không có lịch ghi ngày tháng / mùa lạnh qua rồi ,không
biết bây giờ là năm nào đây (PKT - Mây Tần)
Somehow
I ended up beneath pines / sleeping in comfort on boulder / there
aren't any calendar in the mountains / winter ends but who counts the
years ( In Reply - Red Pine - Poems Of The Masters )
Trả Lời Người
Thảnh thơi nằm dưới bóng tùng ,
Gối đầu lên đá ngủ cùng mây bay .
Núi hoang đâu có tháng ngày ,
Tàn đông đánh giấc xuân dài an nhiên .
Tri Khac Pham
Các Bài Dịch Khác
Trả Lời Người
Tình cờ dừng lại cội tùng
Thảnh thơi gối đá ung dung ngủ vùi
Hoang dã không có lịch rơi
Đông tàn chẳng biết khắc thời năm nao
Kim Oanh
***
Trả Lời Người
Ngẫu nhiên đến dưới tàng thông
Cao đầu gối đá giấc nồng ngủ say
Trong non quên bẵng tháng ngày
Lạnh qua chẳng biết xuân nay năm nào.
Quên Đi
***
Đáp Lời Người Ta
Nhàn du núp mát bóng tùng,
Tựa đầu phiến đá yên lòng ngủ ngon.
Núi cao ngày tháng chon von,
Đông - xuân chẳng rõ lịch còn ở đâu !
Mai Xuân Thanh
***
***
Trả Lời Người
Cội tùng đã đến ngẫu nhiên thôi
Phiến đá đầu kê tạm giấc rồi
Ngày tháng hẳn quên nơi núi ẩn
Xuân nào sẽ tới bước lên ngôi
Kim Phượng
***
Đáp Lời Người
Đáp Lời Người
Bổng dưng ngồi tựa gốc thông già
Mây đá gối đầu ngủ sướng a !
Say giấc đâu hay ngày,tháng mấy
Đông tàn mới biết lại năm qua !!!
songquang
Mây đá gối đầu ngủ sướng a !
Say giấc đâu hay ngày,tháng mấy
Đông tàn mới biết lại năm qua !!!
songquang
***
ĐÁP NHÂN
ĐÁP NHÂN
Ngẫu nhiên đến dưới cội thông,
Gối đầu lên đá thong dong ngủ vùi.
Núi sâu không lịch biết ngày,
Đông tàn hết lạnh không hay Tết về !
Đỗ Chiêu Đức
***
Đáp Nhân
Ngẫu nhiên đến gốc tùng cao ngất
Đá gối đầu thả giấc vùi say
Núi sâu chẳng có lịch ngày
Lạnh vừa mới dứt,biết nay năm nào !
MaiLoc
Đông tàn hết lạnh không hay Tết về !
Đỗ Chiêu Đức
***
Đáp Nhân
Ngẫu nhiên đến gốc tùng cao ngất
Đá gối đầu thả giấc vùi say
Núi sâu chẳng có lịch ngày
Lạnh vừa mới dứt,biết nay năm nào !
MaiLoc
***
TRẢ LỜI NGƯỜI
Vui chân lạc đến cội thông
Gối đầu phiến đá giấc nồng say sưa
Núi sâu chẳng có lịch mùa
Không hay Tết đến khi vừa dứt đông.
Phương Hà
Gối đầu phiến đá giấc nồng say sưa
Núi sâu chẳng có lịch mùa
Không hay Tết đến khi vừa dứt đông.
Phương Hà
***
Thứ Ba, 27 tháng 12, 2016
Vương Quốc Phù Nam Phần 1
(Vương Quốc Phù Nam)
Tổng Quan Về Sự Thành Hình Của Vùng Đông Nam Á:
Trong suốt quá trình thành hình lục địa và biển của địa cầu thì mực nước
biển toàn cầu đã nhiều lần dâng lên rồi hạ xuống với sự sai biệt lên
tới 150 mét. Vùng lãnh thổ của vương quốc Phù Nam tại miền Nam Việt Nam
ngày nay, tức là vùng Thủy Chân Lạp, nằm ở hạ lưu sông Mékong, có quá
trình thành hình với 3 thời kỳ chính, đó là Cổ Sinh Muộn, Trung Sinh, và
Tân Sinh.
Đây là các thời kỳ Late Paleozoi, Mesozoi và Kainozoi. Vào cuối thời Tân
Sinh, do hoạt động kiến tạo mới, vỏ trái đất trong khu vực nầy bị nứt
nẻ nhiều chỗ đã gây ra sự sụt lún, làm chênh lệch các lớp đá. Hậu quả là
hai khối được nâng lên. Riêng tại Việt Nam, có khối nâng Nam Trung
Phần; ở Campuchia có khối nâng ở phía Đông; và ngay giữa hai khối nâng
nầy là một khối lún sụt, gồm những vùng trũng lớn, mà sông Mékong và
những phụ lưu của nó chảy ngang qua đây với vô số những bùn, đất sét, và
cát... lấp đầy các vùng trũng nầy để hoàn thành lớp trầm tích
Plio-Pleistoxen cách nay khoảng 700.000 năm.
Riêng tại vùng Biển Đông, mà các bản đồ hàng hải quốc tế gọi là South
China Sea(1), cách nay khoảng trên dưới 20.000 năm thì diện tích của
vùng biển nầy chỉ bằng phân nửa diện tích hiện tại. Lúc ấy vùng Đông Nam
Á bây giờ nối liền với Nam Dương và Úc Châu qua vùng lục địa Sunda, và
các vùng vịnh Bắc Việt và vịnh Thái Lan là những cánh đồng trũng nước.
Khi các khối băng thạch ở hai cực Bắc Nam của địa cầu tan rã thì mực
nước biển dâng lên thật nhanh, khiến phần lớn vùng thềm lục địa Việt Nam
hiện tại bị chìm dưới mặt nước biển.
Riêng tại vùng mà bây giờ là Nam Phần Việt Nam trở thành một vùng trũng
ngập nước quanh năm tại các vùng Cần Giờ, Gò Công, Bến Tre, Trà Vinh,
Sóc Trăng và Cà Mau. Nếu không nhờ sự bồi đắp của dòng Mekong thì có lẽ
giờ nầy các vùng nầy hãy còn chìm dưới mực nước biển. Ngay khi mực nước
biển dâng cao, các bộ tộc sống rải rác trong vùng lục địa Sunda đang bị
ngập nước phải chạy về các vùng cao hơn ở hướng Tây, hoặc chạy xuống các
hải đảo phía Nam.
Riêng những bộ tộc chạy về phía Tây thì co cụm lại để thành lập những
vương quốc trong vùng. Theo William Meacham, khi nghiên cứu bản đồ
địa hình đấy biển cho biết, lúc xưa bờ biển Đông tương đối bằng phẳng.
Khoảng 18.000 năm trước diện tích biển Đông chỉ bằng phân nửa ngày
nay(2).
Khi băng đá hai cực địa cầu tan rả thì nước biển dâng lên nhanh. Vào
khoảng 14.000 năm trước đây, nước biển cứ cao dần. Khi mực nước biển đạt
đến gần mức độ hiện nay, chừng 25 mét, lúc nầy là lúc biển tiến, bờ
biển đã lùi sâu vào lục địa. Rồi cách nay khoảng trên 10.000 năm, vùng
đất nầy đã xảy ra các giai đoạn biển tiến và biển lùi. Cho đến khoảng
năm 4000 trước tây lịch, hàng trăm ngàn dặm vuông lục địa đã bị chìm
ngập dưới Biển Đông. Thế rồi từ đó đến nay với nhiều đợt biển tiến, làm
cô lập các giồng đất cao(3). Hiện vẫn còn các di tích tại các giồng
trong huyện Châu Thành, tỉnh Tiền Giang, nhất là Giồng Tân Hiệp. Sau đó,
cách nay khoảng 5.000 năm, lại xảy ra hiện tượng biển lùi, mực nước
biển rút dần. Trong khoảng từ 4.000 đến 2.700 năm trở lại đây, những dao
động biển khá rõ rệt, những cồn cát miền duyên hải hạ lưu sông Mékong
lại hiện ra, lộ hẳn lên khỏi mặt nước biển.
Tiếp theo đó là sự xuất hiện của các thảm thực vật, cũng như thế giới
động vật đa dạng. Do tác động của sóng biển và dòng hải lưu, các đống sò
điệp tụ lại tại các cồn mới nổi lên. Các nhà khảo cổ học đã phát hiện
tại vùng Cai Lậy các dĩa sò điệp, dấu vết của bờ biển xưa(4). Từ
khoảng 2.700 năm trở lại đây, vùng đất miền Nam Việt Nam đi dần vào thế
ổn định và định hình. Tuy nhiên, toàn vùng mà ngày nay là miền Tây vẫn
còn chìm dưới mực nước biển, khoảng 0,4 mét, nên cư dân miền Đồng Nai
không thể di cư xuống đây được, chính vì thế mà hồi nầy miền Tây Nam
Phần vẫn chưa có người sinh sống. Chỉ đến khoảng đầu Tây lịch, khi nước
đã rút xuống thì vùng nầy mới bắt đầu có cư dân. Cách nay khoảng 2.000
năm, người Malayopolynesia từ các đảo ngoài biển tràn vào tạo dựng văn
hóa Óc Eo và vương quốc Phù Nam.
Trong khi đó, bờ biển miền Trung từ Thuận Hóa vào đến Bình Thuận (Phan
Thiết) đã được định hình rõ ràng và gần giống như ngày nay. Tuy nhiên,
bờ biển Nam Kỳ vẫn còn đang trong thời kỳ bồi đắp. Lúc đó chưa có bờ
biển chạy từ Chân Bồ(5) đến Cà Mau và từ Cà Mau đến Hà Tiên, mà gần như
là một đường thẳng chạy từ Chân Bồ đến Hà Tiên, phần còn lại chỉ là một
cái biển thật cạn, một vùng trũng ngập nước quanh năm. Thời đó hải cảng
lớn nhất của Phù Nam là Óc Eo chỉ cách bờ biển khoảng vài ba cây số, và
các núi trong dãy Thất Sơn hiện nay là những núi nằm sát bờ biển, bằng
chứng là người ta đã tìm thấy rất nhiều những vỏ sò biển trong vùng chân
núi Núi Sập và chân núi Thất Sơn. Tuy nhiên, đến khoảng năm 350 sau Tây
lịch, nước biển lại bắt đầu dâng lên từ từ, người Phù Nam đã phải tìm
cách sống chung với lũ bằng cách đào thêm kinh rạch xả nước, đồng thời
cất nhà sàn tránh lũ.
Đến năm 650, đột nhiên nước lũ dâng lên cao hơn 1 mét với tốc độ quá
nhanh, khiến người Óc Eo không thể tiếp tục ở lại vùng châu thổ miền Tây
được nữa, một phần đã dong buồm trở ra các hải đảo phía Nam, phần khác ở
vùng tiếp giáp với miền Đông Nam Phần đã bỏ chạy lên phía Nam dãy
Trường Sơn. Theo nhà địa chất học người Pháp tên H. Fontaine,
do sự nóng dần của địa cầu, từ khoảng 7.000 năm trở lại đây, vùng Đông
Nam Châu Á đã bị ảnh hưởng bởi quá nhiều đợt ‘Biển Tiến’ và ‘Biển Lùi’.
Cuối Đại Pleistoxen đầu Holoxen có một đợt biển thoái, mực nước biển hạ
thấp từ 100 đến 120 mét so với mực nước biển ngày nay, khiến cho toàn
vùng Biển Đông chỉ còn là những vũng nước nhỏ. Tiếp đó là thời kỳ băng
hà Wum cách nay từ 60 đến 11 ngàn năm. Tiếp theo là trên 500 năm băng
tan, từ khoảng 11.000 đến 10.250 năm trước, khiến nước biển bắt đầu dâng
cao lại. Đến khoảng 4850 năm trước Tây lịch, nước biển tiếp tục dâng
lên bằng với mực nước biển ngày nay.
Sau thời kỳ nầy là bốn đợt hải xâm và hải thoái:
Đợt ‘Hải Xâm Holoxen I, từ năm 4850 đến 1650 trước Tây lịch, kéo dài
3.200 năm với 3 giai đoạn đỉnh cao 4 mét năm 3900 trước Tây lịch, 3 mét
năm 2950 trước Tây lịch, và 2 mét vào năm 2350 trước Tây lịch’. Tiếp
theo đó là đợt hải thoái Holoxen 1, trong khoảng thời gian 500 năm, từ
khoảng 1650 đến 1150 năm trước Tây lịch. Mực nước biển hạ thấp nhất là
0,8 mét vào năm 1400 trước Tây lịch. Đợt hải thoái ở miền Nam bán đảo
Đông Dương cách nay 3.350 năm tương đương với đợt hải thoái 2 mét ở
Crane Key cách nay 3.300 năm.
Đợt Hải Xâm Holoxen II trong thời gian 300 năm, từ 1150 đến 850 trước
Tây lịch. Đỉnh cao nhất xảy ra vào năm 950 trước Tây lịch. Tiếp theo đó
là đợt hải thoái Holoxen 2, từ năm 850 đến năm 200 trước Tây lịch, với
điểm cực tiểu xảy ra vào năm 550. Đợt Hải Xâm Holoxen III trong
thời gian 150 năm, từ 200 đến 50 trước Tây lịch, mực nước cao nhất
khoảng 0,4 mét vào năm 50 trước Tây lịch. Rồi đến đợt hải thoái Holoxen 3
trong thời gian 500 năm, với mực nước thấp nhất là 0,5 mét vào năm 200.
Điều đáng chú ý là đợt hải thoái ở miền Nam bán đảo Đông Dương cách nay
1.750 năm tương đương với đợt hải thoái 3 mét ở Florida cách nay 2.000
năm. Đợt Hải Xâm Holoxen IV trong thời gian 800 năm, từ 350 đến
1150 sau Tây lịch, với mực nước cao trung bình khoảng 0,8 mét vào năm
650. Từ năm 1150 đến năm 1950, nước biển dao động 1 mét, được coi như là
ổn định hơn các thời kỳ trước đó.
Đại Cương Lịch Sử Của Các Vùng Đất Mà Bây Giờ Là Nam Kỳ:
Trước khi tìm hiểu sâu hơn về vương quốc Phù Nam, tưởng cũng nên nhắc
lại một điều rất quan trọng về ngọn nguồn nhân chủng của các dân tộc Phù
Nam, Chân Lạp, Lâm Ấp, Nam Chiếu, Chà Và (Java) và Việt Nam. Các thư
tịch cổ đời nhà Hán đã không nói gì nhiều về vương quốc Phù Nam, vì cho
rằng Phù Nam nằm quá xa lãnh địa của người Hán, nên không cần phải chiếm
cứ mà chỉ cần vương quốc nầy chịu đời đời thần phục là đủ. Cũng theo
Hán Thư, vào khoảng những năm 144, 157, và 178 đã có nhiều cuộc khởi
nghĩa của người Man Di ở huyện Tượng Lâm, huyện nằm về cực Nam của một
trong 5 huyện của quận Nhật Nam.
Tuy nhiên, các cuộc khởi nghĩa ấy đều bị dẹp yên. Nhưng theo sách Thủy
Kinh Chú của người Trung Hoa thời nhà Ngụy chép rằng: “Đến những năm từ
năm 190 đến năm 193, viên công tào huyện Tượng Lâm tên là Khu Liên đã
nổi lên đánh phá huyện đường và giết chết quan huyện lệnh mà thành lập
nước Lâm Ấp. Lúc ấy huyện Tượng Lâm về phía Nam có núi Đại Lãnh, và về
phía Bắc có núi Ải Vân. Như vậy có lẽ Khu Liên nổi lên từ huyện Tượng
Lâm, nhưng đã mở rộng bờ cõi về phía Bắc bằng cách đánh chiếm một số đồn
trú nằm về phía Nam của Giao Chỉ, nên biên giới của Lâm Ấp mới chạy lên
đến các vùng phía Nam của Thanh Hóa bây giờ. Thời Đông Hán (25-220
A.D.), Dương Phù đã viết quyển sách đầu tiên đề cập đến Phù Nam là “Dị
Vật Chí”. Đến thời nhà Ngô (220-280 A.D.), theo Ngô Thư thời Tam Quốc,
vào tháng chạp năm 243, vua Phù Nam là Phạm Chiên có sai sứ đến dâng
nhạc công và phương vật cho vua Ngô Tôn Quyền (182-252 A.D.).
Đến khi nhà Ngô đánh chiếm Giao Châu và Cửu Chân, vua Ngô cũng đã sai
người đến các nước ở phương Nam gồm Lâm Ấp và Phù Nam. Theo sách Lương
Thư, Ngô Tôn Quyền sai Cu Ứng (Chou Ying) và Khang Thái (Kang Tai) đi sứ
các nước phía Nam, trong số đó có Phù Nam. Sau khi đi sứ về, Khang Thái
có viết quyển “Phù Nam Thổ Tục”, còn gọi là “Phù Nam Truyện”.
Cũng theo Thủy Kinh Chú thì vào năm 280 sau Tây lịch, thái thú Giao Chỉ
là Đào Hoàng đã gửi sớ về triều xin đừng rút bớt quân đồn trú tại Giao
Chỉ vì sợ rằng sẽ bị người Lâm Ấp tấn công. Trong thư có nói rõ là về
phía Nam Giao Chỉ có 2 nước Lâm Ấp và Phù Nam tiếp giáp với nhau. Theo
sử Nam Tề, người Phù Nam thường buôn vàng bạc, tơ lụa. Con cái nhà quí
tộc thường mặc xà rông bằng lụa the. Đàn bà thì mặc một thứ áo vải luồn
qua đầu. Người nghèo thì quấn một mảnh vải thô quanh mình. Họ làm nhẫn
và vòn đeo tay bằng vàng, làm chén bát bằng ngọc. Họ đốn cây lấy gỗ làm
nhà và rào vườn tược xung quanh nhà. Nhà vua ở trong nhà lầu có tầng
gác. Dọc bờ biển người ta trồng cây thốt nốt, lá dài dùng để lợp nhà.
Người ta đóng những chiếc thuyền dài từ 8 đến 9 trượng(6), rộng 6 đến 7
phần mười trượng. Mũi thuyền và lái thuyền giống như đầu và đuôi cá. Nhà
vua ngự trên mình voi.
Đàn bà có thể cỡi voi. Họ thích chơi đá gà. Họ không có nhà tù. Khi có
kiện cáo hay tranh chấp, họ ném nhẫn vàng hoặc trứng vào nước sôi. Ai
dúng tay vào nước sôi đó lấy ra mà không bị phỏng thì người ấy được
thắng kiện. Theo Lương sử, nước Phù Nam ở về phía nam quận Nhật Nam,
trong một vịnh lớn ở phía tây biển. Nước nầy cách Nhật Nam chừng 7 ngàn
lý và cách Lâm Ấp chừng 3 ngàn lý về phía tây nam. Đô thành của Phù Nam
cách biển 500 lý(6). Một con sông lớn từ tây bắc chảy về phía đông và đổ
ra biển. Khí hậu đại để giống như xứ Lâm Ấp.
Họ không đào giếng, nhưng mấy chục gia đình thường chung nhau xây một
cái hồ nước để dùng chung. Họ có tập tục sùng bái các vị thần trên trời.
Họ đúc tượng thần để thờ, tượng có một mặt bốn tay hay tám tay, mỗi tay
cầm một vật gì đó, hoặc một đứa trẻ, hoặc một con chim, hay một con thú
nào đó, hoặc hình mặt trời hay mặt trăng.
Nhà vua thường ngự giá trên mình voi, đình thần cũng vậy. Khi vua ngồi
thì đầu gối chân phải gấp thẳng đứng, đầu gối chân trái gấp bằng sát
đất, tư thế nầy thường thấy nơi các tượng thờ của Ấn Độ giáo. Trước mặt
vua người ta thường trải một tấm vải và đặt trên đó những lọ bằng vàng
và những lư hương. Khi nhà có tang, người ta có tục cạo râu và cạo đầu.
Người Phù Nam có bốn cách mai táng: bỏ xác xuống biển hay dòng sông, hỏa
táng, địa táng, hoặc bỏ xác ngoài đồng cho chim quạ mổ xẻ. Theo Tấn
Thư, đất Phù Nam rộng 3 ngàn lý, có những thành phố xây tường, có lâu
đài và nhà ở.
Đàn ông Phù Nam xấu và đen, quấn tóc, ở truồng và đi chân không. Tánh
tình họ rất đơn giản và không hề trộm cắp. Họ thích trang trí bằng điêu
khắc, chạm trổ, nộp thuế bằng vàng, bạc, châu báu, hương liệu. Họ có
sách vở, thư viện và nhiều vật khác.
Chữ viết của họ giống thứ chữ Hồ. Ma chay cưới hỏi đại để giống như Lâm
Ấp. Theo các nhà sử học Tây phương thì có lẽ thuộc quốc của vương quốc
Phù Nam vương ra đến tỉnh Khánh Hòa của Việt Nam ngày nay. Theo “Journal
Asiatique” vào tháng giêng năm 1927, L. Finot đã khẳng định rằng bia Võ
Canh tại tỉnh Khánh Hòa cho thấy vùng nầy đã từng là một thuộc quốc của
Phù Nam vào thế kỷ thứ III. Như vậy chúng ta có thể đoán được là vào
thế kỷ thứ III, lãnh thổ phía Bắc của vương quốc Phù Nam với Chiêm Thành
là núi Đại Lãnh, và lãnh địa của Chiêm Thành có thể từ phía Nam Thanh
Hóa đến tận miền Đại Lãnh.
Còn theo các thự tịch cổ thì các dân tộc vừa kể trên đều có chung gốc
tích Nam Á. Chính vì vậy mà trong quá khứ họ đã nhiều lần chung lưng đấu
cật, cùng đứng lên đánh đuổi quân Hán xâm lược và hiếu chiến. Thuở đó
cộng đồng cư dân Nam Á (Protoviets) trong vùng mà bây giờ là bán đảo
Đông Dương gồm các dân tộc Việt ở Giao Châu, Lâm Ấp ở Trung Việt, Phù
Nam ở Nam Việt, và Kambuja ở Nam Lào và Cao Miên ngày nay luôn luôn liên
kết để chống lại ách thống trị của Hán tộc. Bằng chứng là theo Biên
Niên Sử Việt Nam, năm 722, Mai Thúc Loan, một nông dân nghèo ở Hà Tỉnh,
thuộc Châu Hoan đứng lên lãnh đạo cuộc khởi nghĩa chống quân nhà Đường,
đã được sự ủng hộ rộng rãi của các nước đồng chủng như Lâm Ấp và Chân
Lạp. Các nước nầy đã tiếp trợ hơn 20 vạn quân hợp cùng với 20 vạn nghĩa
quân của Mai Thúc Loan ào ạt tấn công 20 vạn quân thiện chiến nhà Đường,
khiến cho quan An Nam Đô hộ Phủ là Quang Sở Khách phải cùng tàn quân
tháo chạy về nước. Mai Thúc Loan lên ngôi lấy hiệu là Mai Hắc Đế. Lúc ấy
mối giao hảo giữa Đại Việt, Lâm Ấp và Chân Lạp hết sức tốt đẹp.
Khi người Pháp đánh chiếm Chân Lạp vào năm 1864 thì vương quốc nầy không
có một tài liệu lịch sử nào được ghi chép lại từ trước, nên họ chỉ biết
có những bản văn được ghi lại trên lá thốt nốt chép lại những chuyện
xảy ra cách đó khoảng 150 năm mà thôi, vì lá thốt nốt không tồn tại trên
150 năm. Đến khi các nhà khảo cổ học khám phá ra vùng Đế Thiên Đế Thích
(Angkor) thì họ mới biết được những diễn tiến trong vương quốc Chân Lạp
qua nhiều thế kỷ về trước qua các chữ Phạn khắc trên bia đá. Tuy nhiên,
khi soạn bộ sử ký Chân Lạp, người Pháp lại lầm tưởng vương quốc Phù Nam
và vương quốc Chân Lạp là một. Kỳ thật, hai vương quốc nầy có hai nguồn
gốc hoàn toàn khác nhau. Có lẽ lúc đó người Pháp không có đủ tư liệu
lịch sử nói về vương quốc Phù Nam, chính vì thế mà trong bộ L’histoire
du Cambodge (Lịch Sử Cao Miên), người Pháp ghi từ thế kỷ thứ 1 đến thế
kỷ thứ VI là vương triều Phù Nam. Đến thế kỷ thứ 6 mới thấy xuất hiện vị
quốc vương đầu tiên của Chân Lạp.
Cổ Sử Vùng Nam Phần Thời Kỳ Tiền Phù Nam: Khi nói về Nam
Phần Việt Nam, người ta thường liên tưởng đến một vùng đất mới với chiều
dài lịch sử chỉ trên dưới 300 nay mà thôi. Tuy nhiên, theo những kết
quả khảo cổ được khai quật, thì vùng đất nầy đã có lịch sử tương đối khá
lâu đời, nghĩa là ngay từ trước khi vương quốc Phù Nam được thành lập
cách nay khoảng 2.000 năm. Ngay từ 4 hoặc 5 ngàn năm về trước, thì vùng
đất mà bây giờ chúng ta gọi là Miền Đông Nam Phần, đã có cư dân cổ cư
ngụ và tạo nên nền “Văn Hóa Đồng Nai”. Vào năm 1976, qua cuộc khai quật ở
Cầu Sắt, thuộc Xuân Lộc, tỉnh Đồng Nai, kết quả cho thấy nền văn hóa
“Đá Mới” của vùng Đồng Nai đã tồn tại tại vùng nầy cách nay khoảng trên
dưới 5 ngàn năm. Vào thời Pháp Thuộc (1944), các nhà khảo cổ đã tìm thấy
những dụng cụ bằng đồng có niên đại cách đây từ 3 đến 4 ngàn năm tại
những khu di chỉ “Mộ Cổ Hàng Gòn”(7), khu Núi Gốm(8), và khu Dốc
Chùa(9).
Điều nầy chứng tỏ nền văn hóa đồ đồng đã xuất hiện tại đây vào khoảng
trên dưới 1.000 năm sau nền văn hóa đồ đá mới. Đi xa về miền Tây,
nơi mà dưới thời vương quốc Phù Nam gần như phân nửa diện tích hãy còn
chìm ngập trong sình lầy, nhưng người ta vẫn tìm thấy được rất nhiều
những di chỉ thuộc văn hóa Tiền Óc Eo và Óc Eo, có niên đại từ 1.500 năm
đến 2.500 năm trước. Từ thế kỷ thứ II đến thế kỷ thứ VII sau Tây lịch,
nền văn hóa Óc Eo đã phát triển rực rỡ tại vùng An Giang bây giờ. Các
nhà khảo cổ học lấy tên theo địa danh Óc Eo tại chân núi Ba Thê, thuộc
tỉnh An Giang. Căn cứ theo những không ảnh chụp được từ thập niên 1930s,
với hệ thống kinh đào cổ, có hình nan hoa, tỏa khắp miền Tây, mà tụ
điểm của nó nằm tại vùng Đá Nổi(10), có những con kinh cổ dài đến 80 cây
số, các nhà khảo cổ học cho rằng tại vùng nầy đã từng có những sinh
hoạt nông nghiệp và giao thông bằng đường thủy rất phát triển. Mặc dầu
công cuộc khai quật khảo cổ vẫn còn đang tiếp diễn, và các di chỉ đã
được khai quật vẫn còn đang trong vòng nghiên cứu, nhưng kết quả cho
thấy rõ rệt hình ảnh một dân tộc có một nền văn hóa thật rực rỡ đang từ
từ được phơi bày ra ánh sáng: dân tộc Phù Nam với nền văn hóa Óc Eo.
Cổ Sử Về Sự Thành Lập Và Lãnh Thổ Của Vương Quốc Phù Nam:
Riêng về phần lịch sử vùng Nam Phần thời kỳ vương quốc Phù Nam cho tới
bây giờ hãy còn rất mù mờ không những đối với thế giới, mà còn ngay cả
với các lân quốc trong vùng Đông Nam Á nữa. Hiện tại trong các thư tịch
cổ của các quốc gia trên thế giới, nhất là các nước có lịch sử lâu đời
như Ấn Độ và Trung Hoa, lại không có nhiều ghi chép về vương quốc Phù
Nam một cách rõ rệt, vì vương quốc này đã bị triệt tiêu cách nay gần 15
thế kỷ rồi còn gì. Tuy nhiên, từ cuối thế kỷ thứ 19, lịch sử thế giới
cận đại đã có những ghi chép lại về một vương quốc mang tên Phù Nam. Phù
Nam là tên của một vương quốc cổ đầu tiên trong lịch sử Đông Nam Á.
Theo các thư tịch cổ được viết bởi các quan hoặc các sứ giả Trung Hoa,
hoặc nhựt ký của các thương thuyền Âu châu thời cổ, cũng như những di
tích khai quật được thì vương quốc nầy trải dài trên một vùng đất rộng
lớn, chạy dài từ Trung Lào qua Nam Thái Lan đến bán đảo Malacca về phía
Tây; và về phía Đông chạy dọc theo bờ biển từ phía Nam Champa đến tận
vùng Hà Tiên. Nghĩa là vùng đất trù phú miền Nam Việt Nam ngày nay, khu
vực Đồng Nai đến Hà Tiên đã từng là lãnh địa của vương quốc nầy.
Theo các thư tịch cổ của Trung Hoa thì vương quốc Phù Nam hay còn gọi
là ‘Diệu Nghiêm Quốc’ xuất hiện khoảng đầu thiên niên kỷ Tây lịch và tồn
tại khoảng trên dưới bảy thế kỷ. Các nhà khảo cổ đã và đang tiếp tục
khai quật các di chỉ rải rác khắp vùng Nam Kỳ từ di chỉ Gò Chùa, Gò
Tháp, Gò Rộc Chanh, Gò Sao, Gò Cây Thị, và Cạnh Đền, vân vân. Tuy công
việc chưa hoàn tất, nhưng qua những kết quả gặt hái được từ những mẫu
đất nung, những mảnh gốm sứ, và rất nhiều di vật khác có thể giúp chúng
ta có những nhận định tương đối ít mù mờ hơn về hình ảnh của một vương
quốc mang tên Phù Nam xưa. Hơn thế nữa, những kết quả gặt hái được còn
giúp cho chúng ta thấy được những lấp lánh sắc màu của nền văn hóa Óc Eo
một thời rực rỡ trong suốt từ đầu thế kỷ thứ nhất đến cuối thế kỷ thứ
sáu. Sau một số khai quật về khảo cổ học tại vùng Óc Eo, các nhà khảo cổ
đều đồng ý rằng ngay từ những năm đầu thiên niên kỷ thứ nhất, một vương
quốc rộng lớn được thành hình tại vùng Đông Nam châu Á, phía Đông giáp
với biển Đông, chạy dài từ Vũng Tàu đến Hà Tiên.
Thời đó các vùng ven biển Gò Công, Bến Tre, Trà Vinh, Sóc Trăng, Bạc
Liêu Cà Mau và Rạch Giá đều còn là những vùng trũng thấp nằm dưới mặt
biển, hoặc giả khi hải triều xuống thì một dãy đất ven biển xuất hiện mà
khi hải triều lên thì dãy đất ấy lập tức bị chìm vào biển nước.
Phía Bắc lên tận miền Trung Lào và Bắc Thái bây giờ. Phía Tây trải dài
đến các miền trung tâm Thái Lan tại vùng thung lũng sông Mê Nam, và phía
Nam đến tận vùng Malacca của Mã Lai. Nhờ những khai quật khảo cổ học
trong giữa thế kỷ thứ XX, mà các nhà khảo cổ học và sử học đã xác định
được vị trí cũng như lãnh thổ của một vương quốc mang tên Phù Nam và một
nền văn hóa khá mạnh mang tên văn hóa Óc Eo. Thời đó vương quốc Phù Nam
có một một thương cảng rất lớn nhất, nằm trong vùng đất mà bây giờ
thuộc vùng Núi Sập(11), thuộc tỉnh An Giang. Không ai biết ngày đó
thương cảng ấy có tên gì, chỉ biết nó có nhiều di chỉ thuộc văn minh Óc
Eo, nên người ta gọi nó là cảng Óc Eo, thế thôi.
Qua những di chỉ khai quật được người ta thấy thương cảng nầy đã đóng
một vai trò rất quan trọng trong sinh hoạt kinh tế của vương quốc Phù
Nam. Tuy nhiên, mãi đến hôm nay chúng ta có quá ít sử liệu nói về vương
quốc Phù Nam. Hiện tại chỉ còn một số rất ít ghi chép hoặc ký sự viết về
vương quốc Phù Nam của các học giả Trung Hoa.
Danh hiệu của vương quốc Phù Nam hãy còn rất mù mờ với nhiều nhà sử học
trên thế giới. Thậm chí nhiều nhà cổ sử vẫn tưởng vương quốc Chân Lạp
chính là hậu thân của vương quốc Phù Nam, hay dân tộc Phù Nam và Chân
Lạp chỉ là một chứ không sai khác.
Mãi đến ngày nay, đa số những dữ kiện liên quan đến vương quốc cổ nhất
tại vùng Đông Nam Châu Á đều lấy từ sử liệu Trung Hoa hoặc từ kết quả
tìm được từ các di vật khai quật được quanh vùng Óc Eo. Phù Nam(12) là
tên phiên âm theo tiếng Hán của từ “Phnom”, có nghĩa là núi hoặc đồi.
Các vua Phù Nam đều lấy vương hiệu là “Sailaraja” hoặc “Kurung Bonam”,
có nghĩa là “Vua Núi”.
Theo sách Lĩnh Nam Trích Quái thì người Trung Hoa cổ gọi vương quốc nầy
là Diệu Nghiêm. Đây là vương quốc được thành lập trước nhất tại vùng
Đông Nam châu Á. Nó tồn tại từ thế kỷ thứ nhất đến thế kỷ thứ sáu sau
Tây lịch. Theo những khai quật khảo cổ mới đây trong vùng cho thấy đã có
nhiều xã hội hay nhiều cộng đồng cư dân cổ sinh sống trên vùng đất nầy
trước khi người Phù Nam thành lập vương quốc của họ.
Theo tài liệu của Viện Bảo Tàng Bắc Kinh thì vào khoảng giữa thế kỷ thứ
III, sứ giả Trung Hoa có đến đây và có ghi chép lại một vài điều về địa
lý và phong tục tập quán của vương quốc nầy, nhưng không được chi tiết.
Chỉ biết dân Phù Nam thời đó thuộc văn hóa Ấn Độ với một nền văn minh
rất cao. Về ngoại thương thì Phù Nam đã có sự giao dịch với Trung Hoa,
Ấn Độ, và ngay cả với các xứ Ba Tư, Hy Lạp và La Mã nữa(13).
Theo tài liệu nầy thì tại vùng Óc Eo, dưới chân núi Ba Thê, vào những
thế kỷ thứ II và thứ III có nhiều ngôi đền bằng gạch bên cạnh những khu
nhà sàn liền nhau trên một khu đất rộng lớn. Điều nầy trùng hợp với
những khai quật khảo cổ tại đây vào những thập niên 1930s và 1940s. Căn
cứ vào những bông tai, nhẫn, cà rá, và chuỗi hột đào được, người ta đoán
những khu nhà sàn nầy có lẽ là những khu buôn bán sầm uất của người Phù
Nam.
Điều nầy cũng trùng hợp với những ghi chép từ phía Ấn Độ là vào những
thế kỷ từ thế kỷ thứ nhất đến thế kỷ thứ VII, rất nhiều thương gia Ấn Độ
đến khu mà bây giờ chúng ta gọi là Đồng Bằng Sông Cửu Long để mua bán.
Họ bán vải và mua về gia vị và những thổ sản. Không thấy bất cứ tài liệu
nào ghi chép lại về việc sản xuất lúa gạo của vùng nầy vào thời vương
quốc Phù Nam, nhưng theo các nhà khảo cổ Louis Malleret và B. Groslier
thì thuở ấy vùng phía Bắc và Đông Bắc của cảng Óc Eo đã có những cánh
đồng, nhất là khu vực từ chân núi Ba Thê đến bờ sông Hậu Giang, và dân
chúng ở đây đã biết cách đào kinh dẫn thủy nhập điền, qua không ảnh chụp
được người ta tìm thấy cả một hệ thống kinh đào thẳng tắp theo hướng
Đông Bắc-Tây Nam chạy từ Óc Eo đến tận vùng Banam(14), nghĩa là đem nước
trũng phèn từ những cánh đồng ngập mặn chảy thẳng ra vịnh Thái Lan.
Có lẽ ngày đó dân Phù Nam chỉ làm lúa sạ, nghĩa là chỉ dọn đất rồi sạ
lúa, cây lúa lớn lên theo con nước lũ, rồi đến mùa nước rút là họ gặt
hái. Có người cho rằng việc dân Phù Nam biết làm ruộng lúa sạ tại vùng
nầy hồi thế kỷ thứ nhất là vô lý, nhưng họ quên rằng các dân tộc tại
vùng Đông Á, từ Trung Hoa, xuống Việt Nam, Chăm Pa, kể cả Phù Nam, vân
vân, đã biết làm ruộng lúa nước từ lâu lắm rồi. Thật ra thì tất cả những
lý luận trên đều là những suy đoán, dựa theo kết quả của những khai
quật khảo cổ mà thôi, chứ không có lấy cái gì làm bằng chứng chính xác.
Các nhà khảo cổ học cũng đoán rằng ngày đó nhiều thương thuyền đã theo
các kinh đào đi tận vào vùng Đồng Tháp để mua bán trao đổi với dân bản
địa, hồi nầy vẫn còn là một vùng duyên hải ngập mặn, vì người ta khai
quật được trong trung tâm vùng Đồng Tháp rất nhiều xác tàu và cột buồm
xưa. Ngày nay các sử gia trên thế giới đều nhìn nhận rằng vương quốc
Phù Nam là vương quốc đầu tiên trong vùng Đông Nam Á, một vương quốc cổ
đại ở hạ lưu sông Cửu Long, được khai sáng từ đầu Tây lịch. Và theo cổ
thư Trung Hoa cũng như những di tích còn ghi lại trên những bia đá tìm
thấy tại miền Nam Việt Nam, không có một dấu vết nào chứng minh sự có
mặt cũng như sự liên hệ về vương triều chính thống giữa Phù Nam và Chân
Lạp (Kambuja), mà mãi đến năm 598 sau Tây lịch mới thấy xuất hiện vị
quốc vương đầu tiên của Kambuja là Bhavavarman I dựng lên vương quốc
Chân Lạp, đóng đô ở Kompong Thom, cách Nam Vang khoảng 200 cây số về
hướng tây bắc. Mãi cho đến ngày nay người ta vẫn chưa biết rõ vì lý do
gì mà vương quốc Phù Nam sụp đổ. Có thuyết cho rằng vương quốc Phù Nam
bị nước chư hầu là Kambuja tiêu diệt, nhưng lại có thuyết cho rằng vương
quốc Phù Nam bị một trận đại hồng thủy khiến đa số đất đai của họ tại
vùng Óc Eo bị chìm trong biển nước và cư dân của họ phải sơ tán đến các
vùng cao.
Vương Quốc Phù Nam Theo Cổ Thư Và Nhật Ký Của Các Nhà Hành Hương:
Theo Nghĩa Tịnh, một nhà hành hương Trung Quốc vào thế kỷ thứ VII, Phù
Nam là một vương quốc hùng cường nằm về phía Nam của vương quốc Lâm Ấp
(Champa), nhưng đã bị Chân Lạp tiêu diệt vào thế kỷ thứ VI. Nghĩa Tịnh
chỉ ghi lại vỏn vẹn có như vậy về vương quốc Phù Nam. Trong khi đó, theo
nhật ký của các nhà hành hương Tây phương cũng như những thương nhân
thời cổ, vương quốc và dân tộc Phù Nam có một nền văn minh rực rỡ đáng
phục.
Theo họ, giới quí tộc Phù Nam ăn mặc lòe loẹt và ở trong những cung điện
nguy nga bật nhất của nước Phù Nam, với đầy đủ phương tiện vật chất và
ngọc ngà châu báu. Nhưng chính vì thiếu sử liệu ngay tại các vương quốc
đã bị suy tàn như Phù Nam và Chiêm Thành (Lâm Ấp), nên nhật ký của các
nhà hành hương cũng như các cổ thư Trung Hoa có liên hệ đến vùng Đông
Nam Á thật là quí báu vô cùng, vì nếu không có những tài liệu nầy, chúng
ta không tài nào phác họa lại được hình ảnh của những vương quốc đã bị
suy tàn từ nhiều thế kỷ trước như Phù Nam và Chiêm Thành.
Trong số những cổ thư nầy phải kể đến Thủy Kinh Chú, quyển sách ghi lại
những con sông xưa ở Trung Hoa và các vùng Nam Trung Hoa cũng như những
biến cố xảy ra vào lúc bộ sách được sáng tác. Cuốn Niên Giám Đời Nhà
Tiền Hán (Ts’ien Han Shu) ghi lại các biến cố về những cuộc bang giao
với quần đảo Nam Dương từ năm 206 trước Tây lịch đến năm 24 sau Tây
lịch. Bên cạnh đó, những cổ thư khác của Trung Hoa ghi lại lịch sử Trung
Hoa qua các thời đại từ đời nhà Ngô, qua Hậu Hán, Nam Tề, Lương, nhà
Tùy, rồi đến đời nhà Đường, khoảng từ năm 222 đến 916, đều có những ghi
chép về vương quốc Phù Nam. Dựa theo những sự kiện lịch sử ngoại giao
của Trung Hoa, chúng ta có thể khẳng quyết rằng vương quốc Phù Nam đã
được khai sanh trước vương quốc Chân Lạp, vì vào thế kỷ thứ 3 là lúc
thịnh thời của vương quốc Phù Nam thì Chân Lạp chỉ là một chư hầu phụ
thuộc vương quốc Phù Nam có tên là Kambuj. Từ đầu kỷ nguyên Tây lịch,
vương quốc Phù Nam là một trong những vương quốc hùng mạnh nhất trong
vùng Đông Nam Châu Á, nằm về phía Nam nước Lâm Ấp (Champa).
Hán sử có ghi chép nhiều về tình trạng bang giao giữa Trung Quốc với một
vương quốc phía Nam mang tên Phù Nam. Theo truyền thuyết, Phù Nam là
một vương quốc được thành lập trước vương quốc Cao Miên khoảng 5 hay 6
thế kỷ. Trước khi Phù Nam được thành lập thì trên những vùng đất mà bây
giờ là Cao Miên và vùng Nam Kỳ bây giờ đã từng có nhiều sắc dân có nguồn
gốc từ Môn Khmer sinh sống. Cổ sử Trung Hoa gọi họ là tộc Tây Khương
(Khel). Họ có một nền văn hóa khá cao thời tiền sử. Trong khi Hán tộc
còn là một bộ tộc du mục thì họ đã biết canh tác, dù hãy còn là du canh,
họ biết canh tác lúa nước, biết sản xuất dụng cụ đồ đồng. Họ chịu ảnh
hưởng của nền văn minh Ấn Độ. Tuy nhiên, trước áp lực lấn chiếm một cách
thô bạo của những người du mục thuộc Hán tộc, những người thuộc chi
Môn-Khmer phải thiên cư xuống phương Nam, nhất là sau năm 314 sau Tây
lịch khi quân đội nhà Tần tiêu diệt nước Thục, thì đa phần cư dân bản
địa phải rời bỏ địa bàn sinh sống để thiên di về miền Trung Lào, đánh
đuổi những người đồng chủng đã thiên di xuống đây trước họ để thành lập
nước Chân Lạp ở vùng Trung Lào. Đây chính là phiên quốc Kambuja đã từng
thần phục vương quốc Phù Nam trong nhiều thế kỷ.
Lãnh Thổ Của Vương Quốc Phù Nam:
Lãnh thổ của vương quốc Phù Nam có nhiều sông rạch nên người Trung Hoa
có thể chạy buồm đi xuyên qua đất Phù Nam, trên đường đi đến bán đảo Mã
Lai. Vào hậu bán thế kỷ thứ XX khi kỹ thuật không ảnh đã được áp dụng
trong nghiên cứu lịch sử và địa chất, người ta tiến hành khai quật khu
vực Óc Eo, nay thuộc quận Ba Thê (Núi Sập), thuộc tỉnh Long Xuyên. Các
nhà nghiên cứu cổ sử Hervley de Saint Denys (1883), De Rosny (1886), và
G. Schlegel (1896) đã nói về một vương quốc cổ mang tên Phù Nam, nhưng
vào thời đó ngành hàng hải chưa phát triển nên người ta không định vị
được một cách chính xác vị trí của vương quốc Phù Nam.
Trong khi đó, nhà khảo cổ học người Pháp tên Giteau, tác giả quyển “Lịch
Sử Cao Miên” (Histoire du Cambodge), cho rằng vào hậu bán thế kỷ thứ
II, một biến cố chánh trị lớn đã xảy ra tại Ấn Độ: dòng họ Kushana sụp
đổ, dòng họ Gupta hưng khởi. Sau biến cố nầy, nhiều người Ấn Độ, nhứt là
những hoàng thân quốc thích thuộc dòng họ Kushana đã dong buồm đi về
bán đảo Nam Đông Dương, họ định cư lại tại vùng nầy và xây dựng nên
vương quốc Phù Nam. Vương quốc nầy cường thịnh trong suốt gần 6 thế kỷ,
nhưng sau đó vào thế kỷ thứ 6, họ chạm trán với vương quốc Champa, và bị
vương quốc Champa lấn dần về phía Nam(15).
Những di tích nầy vẫn còn được ghi lại trong một tấm bia đá của Phù Nam
tại vùng Võ Cạnh. Nội dung về nguồn gốc của vương quốc Phù nam được ghi
trên bia đá tại Võ Cạnh phù hợp với các cổ thư Trung Hoa như sau: “Một
vị hoàng thân Ấn Độ theo đạo Hồi, tên Kaundinya, sau khi cưới công chúa
Thủy tề là Thần Rắn 7 đầu tên Soma, liền phóng ngọn giáo xuống đất chọn
địa điểm dựng nước Phù Nam.” Như vậy, qua những chứng cứ khảo cổ, lãnh
thổ của vương quốc Phù Nam chạy dài từ Mã Lai, Thái Lan, Nam Miến Điện,
Cao Miên, Nam Lào và toàn thể vùng đất mà bây giờ là Nam Phần Việt
Nam(16). Đây là vùng chịu ảnh hưởng rất lớn bởi nền văn hóa Ấn Độ. Tuy
nhiên, điều trớ trêu là không có một tài liệu nào của Ấn Độ đề cập đến
vùng đất phía đông của Ấn Độ nầy. Mà ngược lại, tất cả những ghi chép
còn sót lại về vùng đất nầy đều nằm trong những thư tịch cổ của Trung
Hoa.
(Mời Xem Tiếp Phần 2 )
***
Để tiện theo dõi "Đất Phương Nam 1", kính mời Quí Độc Giả mở Link bên dưới:
***
Đăng ký:
Bài đăng (Atom)